ریاست واعضای محترم شورای شهررابردرتاریخ ۱/۸/۹۰ازمرکزبازدید نمودند.دراین مراسم که شهردار محترم رابرنیزحضورداشتنددرموردهمکاری طرفین بحث وگفتگو شد.جناب اقای تاج الدینی تاکیدفرمودندکه به حمایت خودازیکی از مددجویان درماههای بعدی نیزادامه می دهند.اعضای محترم شورانیزسرپرستی دونفرازمددجویان رادرهرماه برعهده گرفتند.درمورداعطای تسهیلات وفراهم کردن زمینه کاربرای افراددرمان شده نیز بحث وگفتگوشد.

درتاریخ ۲۷/۷/۹۰ جناب اقای فیروزی ریاست محترم کمیته امداد شهرستان رابر از مرکز بازدیدودرموردپیشرفت درمانی مددجویان تحت حمایت ان نهاد باخانم دکتربه بحث وگفتگو پرداختند.اقای فیروزی قول همکاری بیشتر با مرکز دادند.هم اکنون دوتن ازمددجویان زن مرکزباحمایت کمیته امداد درحال درمان هستند.

۴

۱) همزمان با سالروز ولادت هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت ، رهایی ۳۰ نفر از مددجویان کلنیک ترک اعتیاد امام رضا (ع) در این مرکز جشن گرفته شد .

 

2) با همکاری کمیته امداد امام خمینی (ره) یکی از مددجویان تحت حمایت این نهاد از دام اعتیاد رهایی یافت و به آغوش گرم خانواده برگردانده شد.

 

3 )  شهردار محترم شهر رابر حمایت یکی از مددجویان مرکز ترک اعتیاد مهر امام رضا ( ع ) را بر عهده گرفتند

 

4 ) هم اکنون ۸۵ نفر در درمان با متادون و ۳۵ نفر در درمان با بویرونورفین در مرکز ترک اعتیاد امام رضا (ع) تحت درمان قرار دارند.

 

« درمان اعتیاد »

اهداف درمان

هدف کلی

آشنایی پزشکان با اهداف درمان

اهداف رفتاری

انتظار می‌رود پس از مطالعه دقیق و کامل این قسمت قادر باشید:

۱٫     دو هدف اصلی اعتیاد را بشناسید. ( دو رویکرد اصلی درمان اعتیاد ) .

۲٫     بر حسب خصوصیات بیماری که نزد شما مراجعه می‌کند و با مشارکت خود او ، یکی از اهداف اصلی درمان را برای وی تعیین نمایید.

۳٫     پاکی کامل تنها هدف اصلی شما برای درمان معتادان نخواهد بود و کاهش آسیب را نیز در مورد برخی بیماران در نظر خواهید داشت.

۴٫     انواع اهداف دیگر درمان اعتیاد را بشناسید(‌اهداف فرعی ) .

۵٫     برای هر فرد با توجه به خصوصیات و نیاز‌ها و شرایطش، اهداف درمانی مناسب را با مشارکت خود او تعیین خواهید کرد.

۶٫     با اصول برنامه‌ریزی درمان اعتیاد در سطح یک جامعه، آشنا می‌شوید.

پیش‌گفتار :

درمان اعتیاد با انتخاب یکی از دو هدف اصلی پاکی کامل و کاهش آسیب اعتیاد ، می‌تواند شروع شود ولی هر بیماری که با یکی از این اهداف، درمانش شروع شد؛ با توجه به نیاز‌ها، شرایط و خصوصیاتش باید اهداف فرعی دیگری برای او (‌از همان ابتدای درمان ) انتخاب شود.

بنابراین پزشکان باید با انواع اهدافی که می‌تواند برای یک فرد معتاد در نظر گرفته شود؛ آشنا شوند و بر اساس آن برای هر بیماری با مشارکت خود او، در ابتدا اهداف درمان را تعیین نمایند. مثلاً در مورد بیماری که به علت کمر‌درد، مصرف تریاک خود را شروع کرده است و در حال حاضر انگیزه زیادی برای ترک دارد، باید علاوه بر تعیین هدف کلی پاکی کامل، هدف فرعی از بین بردن علت کمردرد را نیز حتماً‌مد نظر داشت و گرنه همین درد دوباره باعث عود اعتیاد خواهد شد و یا در مورد بیماری که او نیز با هدف اصلی پاکی کامل درمانش را شروع کرده ولی هیچ سابقه‌ی ناراحتی جسمانی را در شرح حال خود نمی‌دهد. بلکه سابقه ی افسردگی را بیان می‌کند؛ یکی از اهداف فرعی حتماً باید درمان ضد افسردگی در او باشد( و هدف فرعیِ از بین بردن علت کمر‌درد در او بی معنی خواهد بود).

متن :

اهداف درمان

با در نظر گرفتن وضعیت و شرایط فرد معتاد می‌توان اصول ذیل را به عنوان اهداف درمانی مشخص کرد.

۱٫     رسیدن به زندگی عاری از مصرف مواد.

۲٫     افزایش انگیزه ی بیمار برای حفظ پرهیز .

۳٫     حذف رفتار‌های ضد اجتماعی بیمار و بهبود روابط اجتماعی او .

۴٫     کمک به ارتقاء عملکرد‌های متنوع و مختلف فرد در زندگی .

۵٫     رسیدن به مطلوب ترین حالت بدنی از نظر طبی . ( سعی در بهبود عملکرد سیستم‌های مختلف بدن که در طی دوران اعتیاد آسیب‌ دیده‌اند).

۶٫     شناسایی و درمان اختلالات روان پزشکی در فرد.

۷٫     بهبود روابط فرد با افراد فامیل ، دوستان و اطرافیان .

۸٫     بهبودی دوباره‌ی عملکرد حرفه‌ای فرد در جامعه

۹٫     بالا‌بردن ارزش های معنوی برای بیمار.

۱۰٫کسب مهارت‌های لازم در مواجهه با مشکلات زندگی و برای مقاومت در برابر وسوسه‌های مصرف مواد.

۱۱٫حل کردن مشکلات بی خانمانی برای بیماران بی خانمان .

۱۲٫کسب ظرفیت‌های لازم، مربوط به رشد و بلوغ شخصیتی .

۱۳٫پیشگیری از عود اعتیاد.

(برای برنامه‌ریزی درمان اعتیاد در سطح جامعه باید این اصول را در نظر گرفت)

۱٫     در نظر گرفتن ظرفیت های مالی و سیاسی موجود در جامعه

۲٫     دقت در استفاده از منابع مالی و پرسنلی و جلوگیری از هدر رفتن آنها.

۳٫     مشخص کردن واضح و دقیق فلسفه ی برنامه‌ی درمانی برای کلیه‌ی پرسنل درمانی.

۴٫     انتخاب شیوه‌های درمانی که مؤثرند هستند.

۵٫     در نظر گرفتن این موضوع که هیچ نوع درمانی کاملاً‌ ایمن نیست.

به طور کلی رویکرد‌های درمانی را می‌توان به دو گروه بزرگ تقسیم کرد که عبارت‌اند از:

۱٫     پرهیز کامل و دستیابی به یک زندگی عاری از مواد (‌Abstinance  ) .

۲٫     کاهش آسیب‌ها و عوارض ناشی از اعتیاد در فرد (Harm reduction ) .

بر اساس انتخاب یکی از این دو رویکرد با توجه به شرایط بیمار و توافق با وی بعد از مصاحبه‌ی انگیزشی ، می‌توان سایر اهداف درمانی را نیز ( که در بالا ذکر شده ) مشخص کرد.

به عنوان مثال در درمان با متادون در صورتی که رویکرد ما، پرهیز کامل باشد؛ با کاهش تدریجی دوز متادون و قطع آن ( سم زدایی )‌ بیمار را به زندگی عاری از مواد می‌رسانیم ولی در صورتی که رویکرد ما کاهش عوارض اعتیاد در فرد باشد؛‌بیمار را روی درمان نگه دارند با متادون قرار داده و دوز آن را آن قدر بالا می بریم که بیمار وسوسه‌ی مصرف مواد دیگر را نداشته باشد و این درمان نگه دارنده را تا هر وقت که بیمار بخواهد ادامه می‌دهیم . در واقع در کاهش عوارض اعتیاد ما به بیمار می‌گوییم که مثلاً‌ به جای تزریق هرویین که می‌تواند باعث شیوع بیماری‌هایی نظیر ایدز و هپاتیت گردد و ثانیاً‌ عملکرد شغلی و اجتماعی او را نیز مختل می‌کند، می‌تواند تحت درمان نگه دارند با متادون خوراکی با دوزی که وسوسه‌اش را از بین ببرد قرار گیرد و این درمان تا هر زمان که او بخواهد ادامه خواهد یافت. یا مثلاً با رویکرد کاهش آسیب و عوارض اعتیاد می‌توانیم برای کسانی که حتی حاضر نیستند تزریق هروئین را ترک و متادون مصرف کنند؛ سرنگ یک بار مصرف به صورت رایگان در اختیارشان بگذاریم و عوارض استفاده از سرنگ مشترک را به آنها گوشزد کرده و با این کار سعی در کاهش شیوع بیماری‌هایی نظیر ایدز و هپاتیت نماییم.

البته در حین اقدامات کاهش آسیب و عوارض اعتیاد (Harm Reducation ) با بیمار مصاحبه‌های انگیزشی هم صورت می‌گیرد تا در صورت ایجاد انگیزه های لازم ، وارد درمان های پرهیز کامل (abstinence  ) گردد.

خلاصه

اهداف کلی درمان، پاکی کامل و یا کاهش آسیب اعتیاد است ولی علاوه بر این دو هدف اصلی ، اهداف فرعی دیگری نیز باید برای بیمار انتخاب شود که زیر گروه از این دو هدف خواهند بود. مثلاً در صورتی که هدف ، پاکی کامل باشد، رسیدن به زندگی عاری از مصرف مواد، افزایش انگیزه‌ برای حفظ پرهیز و پیشگیری از عود اعتیاد، اهداف فرعی تر در درمان فرد بیمار خواهد بود و برای هدف پیشگیری از عود اعتیاد، بر حسب خصوصیات و شرایط و نیاز‌های بیمار می‌توان اهداف فرعی‌تری در نظر گرفت. از جمله در صورت وجود رفتار‌های ضد اجتماعی در بیمار و نداشتن دوست، حذف رفتار‌های ضد اجتماعی بیمار و بهبود روابط اجتماعی او، شناسایی و درمان اختلالات روان پزشکی در فرد، بهبود روابط فرد با افراد فامیل یا دوستان و اطرافیان ، کسب ظرفیت های لازم مربوط به رشد و بلوغ شخصیت، تقویت مهارت ارتباطی و ابراز وجود، ۶ هدف فرعی خواهند بود که برای بیمار باید در نظر گرفته شود. در صورتی که برای فردی دیگر ممکن است هدف کلی، کاهش آسیب اعتیاد باشد. مثلاً این بیمار افسردگی و کمر درد شدید داشته واکنون بیکار است و از خانواده نیز طرد شده است، در آن صورت اهداف فرعی‌تر او، شناسایی و درمان اختلالات روان پزشکی ، رسیدن به مطلوب‌ترین حالت بدنی از نظر طبی، کمک به ارتقای عملکرد‌های متنوع و مختلف فرد در زندگی، بهبود روابط او با خانواده، بهبودی دوباره عملکرد حرفه‌ای فرد در جامعه و کسب مهارت‌های لازم در مواجهه با مشکلات زندگی، برای مقاومت در برابر وسوسه مصرف مواد، می‌باشد ( ۶ هدف ) . یکی از اهداف فرعی درمان که در بسیاری از بیماران مفید خواهد بود؛ بالا‌بردن ارزش ‌های معنوی بیمار است. گاهی از اوقات این موضوع که بیمار، هروئین تزریقی با سرنگ یک بار مصرف ( به جای سرنگ‌های مشترک) تزریق نماید، درمان محسوب می‌شود ولی درمان با هدف کاهش آسیب. همینطور درمان نگه‌دارنده با دارو‌های آگونیست مثل متادون نیز درمان با هدف کاهش آسیب محسوب می شود. درمان نگه‌دارنده با متادون جلوی تزریق مواد مخدر را گرفته یا آن را کاهش می‌دهد و موجب کاهش بروز ایدز و هپاتیت شده و عملکرد شغلی و اجتماعی و خانوادگی فرد را بهبود می‌بخشد. به همین ترتیب از عوارض تزریق همانند آبسه و …. جلوگیری کرده و تخلفات قانونی ( همانند دزدی برای بدست آوردن مواد )‌را کاهش می‌دهد.

البته انتخاب شیوه‌ی درمان بر عهده‌ی بیمار با کمک و راهنمایی درمانگر است. هیچکدام از آن‌ها (‌بیمار و درمانگر ) به تنهایی شیوه‌ی درمان را انتخاب نمی‌کنند. البته هیچ شیوه‌ی درمانی کاملاً‌ ایمن نیست و هر شیوه‌ای عوارض خاص خود را دارد. اما درمانگر وظیفه دارد بیمار را به انتخاب شیوه‌ای که کمترین عوارض و بیشترین سود‌ها را دارد؛ راهنمایی نماید.

اصول کلی و انواع درمان

هدف کلی

آشنایی پزشکان یا اصول درمان وانواع درمان

اهداف رفتاری

بعد از خواندن این قسمت شما قادر خواهید بود:

۱٫     برای انتخاب برنامه‌ی درمانی مناسب هر فرد، شرح حال مناسبی از بیمار بگیرید و معاینه بالینی مناسبی انجام دهید.

۲٫     به مزایا و عیب‌های اشکال درمان سرپایی و بستری ، آگاه شد و شکل درمانی مناسب را برای هر بیمار انتخاب کنید.

۳٫     با ترتیب اقدامات درمانی از هنگام ورود بیمار به اتاق شما تا شروع درمان با سم زدایی آشنا می‌شوید.

۴٫     با مراحل درمان اعتیاد آشنا شده و از انواع سم زدایی و انواع درمان‌های نگه‌دارنده دارویی و غیر دارویی آگاه می‌شوید.

پیش گفتار :

اعتیاد، بیماری مزمنی است که در درمان آن باید شرایط و ویژگی‌های هر فرد توسط درمانگر مشخص گردیده و لحاظ گردد. در صورتی که روش‌های متعددی برای درمان اعتیاد افرد در دسترس باشد، انگیزه مراجع بالا رفته، ترس او از شکست درمان کاهش خواهد یافت . برای انتخاب شیوه‌ی درمانی مناسب هر فرد، اصولی وجود دارد که حتماً باید رعایت گردد. در این فصل سعی می‌شود که شما با این اصول آشنا شوید.

متن :

اصول کلی درمان

اعتیاد بیماری مزمنی است که عوامل ژنتیکی، روانی ، جسمی و اجتماعی در شروع و تداوم آن دخالت دارد. آن چه اهمیت دارد، این موضوع است که فرد معتاد بر اساس شرایط و مشخصات خود به برنامه‌ی درمانی مناسب هدایت شود. طبعاً برای انتخاب برنامه ی درمانی مناسب برای هر فرد ملاک‌های مشخصی وجود دارد که عبارت اند از :

نوع ماده‌ی مصرفی، شیوه‌ی مصرف ، مدت اعتیاد، شدت وابستگی فرد و اختلالاتی که اعتیاد برای او ایجاد کرده است؛‌مانند ناراحتی‌های جسمی ناشی از اعتیاد یا اختلال در روابط اجتماعی، خانوادگی و یا حرفه‌ی او ، میزان حمایت اجتماعی که فرد از آن برخوردار است و اینکه آیا مشکلات قانونی یا خانوادگی یا مشکلات دیگری در زندگی او وجود دارد؟ و موارد دیگری از قبیل اینکه آیا بیماری روانی همراه اعتیاد در فرد وجود دارد؟ آیا فرد معتاد به بیماری جسمانی دیگری ( مانند بیماری ‌های قلبی، کلیوی یا … ) مبتلاست؟ و همین طور میزان تحصیلات و درآمد، خصوصیات شخصیتی ، خواسته‌ها و تجارب قبلی بیمار برای درمان اعتیاد، نوع واکنش‌اش به درمان انتخاب شده، در دسترس بودن برنامه‌ی درمانی انتخاب شده و مصرف دارو‌های دیگر توسط فرد معتاد .

در هر صورت برنامه‌های درمانی اعتیاد می‌توانند به صورت‌های سرپایی اقامتی و نیمه اقامتی اجرا شوند. متأسفانه در کشور ما هنوز مراکز نیمه‌اقامتی (‌که بیماران در طول روز در واحد درمانی به سر برده و مراحل درمانی خود را در آن بگذارنند و شب ها به منزل خود برگردند) وجود ندارد.

در شکل سرپایی، هزینه‌ی درمان کاهش یافته، فرد شرایط طبیعی زندگی خود را حفظ خواهد کرد. بنابراین در صورت موفقیت در درمان، امکان اینکه فرد مهارت‌های لازم در مقابله با مشکلات محیط خود را بیاموزد، وجود دارد و می‌تواند به کمک درمانگر برای اصلاح و بهبود روابط اجتماعی، خانوادگی و حرفه‌ای خود، به اقدام مناسب دست زند؛ ولی مشکل این شیوه از درمان این است که احتمال شکست درمان و مصرف مجدد مواد زیاد خواهد بود. چرا که عوامل محیطی و مشکلات فرد کمتر قابل کنترل هستند و در مواجهه با یکی از این بحران‌های محیطی یا خانوادگی احتمال مصرف دوباره‌ی مواد وجود خواهد داشت. ولی در شکل اقامتی، بیمار در تمام طول طول شبانه روز تحت کنترل درمانگر است و از بحران‌ها و  مشکلات محیط خویش جدا می‌شود؛ بنابراین امکان مواجهه با بحران‌ها و مشکلات در محیط بیرون از بین رفته و در طی اقامت او در مرکز درمانی احتمال شکست درمان، کمتر خواهد بود. هزینه‌ی این شکل از درمان سنگین‌تر بوده، امکان برخورد با مشکلات محیطی و آموختن مهارت‌های لازم کمتر وجود دارد. بنابراین بهتر است درمان بستری را فقط برای افراد خاصی در نظر گرفت که مدت و شدت اعتیاد آنها بسیار بالا بوده و از حمایت اجتماعی برخوردار نباشند و یا روابط خانوادگی، اجتماعی، و حرفه‌ای آنها دچار اختلال شده باشد و یا اینکه محیط زندگی‌شان بسیار آلوده بوده و یا بیماری‌های همراه دیگری علاوه بر اعتیاد داشته باشند و در آخر اینکه درمان‌های قبلی سرپایی آنان با شکست مواجه شده باشد؛ در غیر این صورت بهتر است درمان به صورت سرپایی یا نیمه اقامتی انجام گیرد( چرا که در صورت موفقیت درمان در حالت سرپایی امکان عود کمتر خواهد بود . چون مهارت‌های لازم برای برخورد با مشکلات محیطی را به دست آورده است) .

در هر صورت باید قبل از شروع درمان و به دنبال گرفتن شرح حال از بیمار و انجام معاینه‌‌ی بالینی و سپس مصاحبه‌ی انگیزشی با او، با در نظر گرفتن شرایط و خواسته‌های بیمار و امکانات درمانی قابل دسترس، هدف از درمان را مشخص کرده و بر اساس این اهداف درمانی تعیین شده ، با مشارکت خود بیمار برنامه های درمانی او را تعیین کنیم.

برنامه‌های درمان را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: ۱٫ سم زدایی ۲٫ درمان‌های نگه‌دارنده که هر دو گروه فوق، هم شامل درمان‌های دارویی و هم شامل درمان‌های غیر دارویی است. این برنامه های درمانی همان طور که گفته شد ؛ می‌توانند در قالب‌های سرپایی، اقامتی و یا نیمه اقامتی اجرا شوند.

امکانات قابل دسترسی برای درمان در هر محل و حتی برای هر فرد متفاوت است؛ مثلاً هنوز ما در کشورمان مراکز نیمه اقامتی درمان اعتیاد نداریم یا بسته به وضعیت مالی فرد، امکانات در دسترس درمانگر او ممکن است؛ متفاوت باشد. ولی در صورتی که دیدگاه تیم درمان نسبت به بیماری اعتیاد صحیح باشد؛‌می‌تواند از امکانات موجود به خوبی استفاده کند. باید درمان‌های اختصاصی هر ماده برای بیمار انجام گیرد و فقط اعتیاد به ماده ی غالب درمان نشود و همین طور درمان سایر بیماری‌های روان پزشکی و جسمی همراه اعتیاد نیز باید هم زمان شروع گردد. در ضمن یاد آوری این نکته بسیار اهمیت دارد که درمان‌های دارویی به تنهایی تأثیر اندکی دارد و در صورتی که با درمان‌های غیر دارویی و استفاده از گروه‌های خودیاری همانند NA و آموزش مهارت‌های سازگاری برای برخورد با موقعیت‌های پر خطر محیطی و فعالیت های مددکاری برای اصلاح وضعیت شغلی، خانوادگی و اجتماعی بیمار همراه نباشند، امکان عود بسیار بالا خواهد بود.

انواع درمان

برای سم زدایی روش های متنوعی در منابع معتبر ذکر شده است. حتی با کم کردن مقدار ماده‌ی مصرفی هم ، بیماران موفق به سم زدایی خودشان می‌شوند، اما تعدادی از روش های سم زدایی شاخص‌تر که در منابع ذکر شده‌اند؛ عبارتند از:

۱٫     سم زدایی با کلونیدین به صورت قرص یا چسب (patch )

2.     سم زدایی با لوفکسیدین

۳٫     سم زدایی سریع با کلونیدین همراه نالترکسون یا نالوکسان

۴٫     سم زدایی با بوره نورفین ( قرص یا محلول زیرزبانی )

۵٫     سم زدایی با متادون

۶٫     سم زدایی با متادون و کلونیدین

۷٫     سم زدایی به کمک طب سوزنی

۸٫     سم زدایی فوق سریع با کمک بی هوشی

با توجه به اینکه سم زدایی ، بخش بسیار کوچکی از درمان اعتیاد را شامل می‌شود و بعد از اتمام سم زدایی در صورت فقدان درمان نگه دارنده، میزان عود، بسیار بالاست ، سعی شده است در این مجموعه‌ی آموزشی، روش‌های متنوعی در زمینه ی درمان نگه دارنده ارایه گردد. به عنوان درمان نگه‌دارنده‌ی دارویی هم روش‌های ذیل در این مجموعه تشریح شده است :

۱٫     درمان نگه دارنده با متادون

۲٫     درمان نگه‌دارنده با بوپره نورفین

۳٫     درمان نگه دارنده با نالترکسون

۴٫     درمان نگه دارنده با LAAM ( که با توجه به نبودن این دارو در ایران به طور مختصر به آن اشاره شده است )

به عنوان درمان‌های غیر دارویی هم در این مجموعه‌ شیوه‌های ذیل شرح داده شده است:‌

۱٫     مصاحبه‌ی انگیزشی

۲٫     پیشگیری از عود

۳٫     آموزش مهارت‌های سازگاری

۴٫     شبکه‌ی درمانی (network therapy )

5.     قرار داد مشروط (contingency contracting )

6.     درمان دادگاه مدار (drug court  )

۷٫     اجتماع درمان مدار (TC )

8.     شرکت در گروه‌های خودیاری به خصوص NA

9.     آموزش گروهی خانواده

۱۰٫مدیریت مورد (Case management  )

۱۱٫گروه درمانی

خلاصه

اعتیاد، بیماری مزمنی است که عوامل ژنتیکی، روانی، جسمی و اجتماعی در شروع و تداوم آن دخالت دارند. برای انتخاب نوع درمان باید شرح حال و معاینه بالینی کاملی از بیمار گرفته شود. در شرح حال میزان تحصیلات و تاریخچه آن، میزان در آمد و تاریخچه آن، نوع ماده مصرفی، شیوه، مصرف ، مدت اعتیاد، اختلالاتی که اعتیاد برای او ایجاد کرده است، میزان حمایت اجتماعی بیمار و مشکلات قانونی، خانوادگی و حرفه‌ای او و بیماری‌های همراه اعتیاد و … پرسیده می‌شود. سپس انگیزه‌ی‌ بیمار ارزیابی می‌گردد و مشخص می‌شود که او در کدام مرحله‌ی اعتیاد قرار دارد. سپس با مصاحبه‌ی انگیزشی سعی در بالا بردن انگیزه‌ی او می‌شود. آنگاه با مشارکت خود بیمار و راهنمایی درمانگر، اهداف درمان مشخص شده وشیوه‌ی سم‌زدایی و درمان‌های نگه دارنده دارویی و غیر دارویی مناسب انتخاب شده و شیوه‌ی سم زدایی و درمان‌های نگه دارنده‌ دارویی و غیر دارویی مناسب انتخاب می‌شود . سم زدایی و درمان‌ نگه‌دارنده به شیوه های متعددی انجام می‌شود که هر یک برای گروه خاصی از بیماران مناسب خواهند بود.

درمان به شکل سرپایی با بستری صورت می‌گیرد. شکل سرپایی درمان نسبت به شکل بستری مزیت هایی دارد که عبارت‌اند از : هزینه ی کمتر و حفظ شدن شرایط طبیعی زندگی بیمار در طی درمان. بنابراین امکان فراگتن مهارت‌های لازم در مقابله با مشکلات محیط وجود خواهد داشت. اما میزان شکست درمانی در شکل سرپایی بیشتر است.

همراه با درمان اعتیاد، باید سایر بیماری‌های جسمی و روانپزشکی بیمار درمان گردند و علاوه بر اعتیاد به ماده‌ی غالب ، اعتیاد به سایر مواد نیز حتماً درمان شوند.

باید بدانیم که در درمان‌ اعتیاد، درمان‌های غیر دارویی بسیار مهم‌تر از درمان‌های دارویی می‌باشند. برخی از این درمان های غیر دارویی عبارت‌اند از : مصاحبه‌ی انگیزشی ، پیشگیری از عود، شبکه‌درمانی ، قرار داد مشروط ، اجتماع درمان مدار، آموزش گروهی خانواده، مدیریت مورد و گروه درمانی و …

استراتژی‌های پیشگیری از اعتیاد 

برای برنامه ریزی راههای موثر در پیشگیری از اعتیاد، ابتدا باید علل و عوامل موثر در شروع مصرف و اعتیاد به مواد را در نوجوانان و جوانان شناخت. عوامل ژنتیکی، شخصیتی، پسیکوپاتولوژیک،فارماکولوژیک، خانوادگی، محیطی و اجتماعی همگی دراتیولوژی سوء مصرف و اعتیاد موثر هستند و عوامل متعدد درمقابل بایکدیگر به سوء مصرف و سپس اعتیاد منجر می‌گردند.

برای انتخاب و به کارگیری مناسب استراتژی‌ها، دانستن نیازها و مشکلات و پتانسیل‌ها و توانائی‌های اجتماعی ضروری است. اجرای هربرنامة پیشگیری به شناخت دقیق منطقه،‌بررسی کامل وضعیت بهداشتی و روان شناختی و بررسی‌های همه گیرشناسی بستگی دارد تا به این وسیله عوامل موثر بر مصرف مواد آشکار شود. به عنوان مثال، باید شایع ترین نوع مادة مصرف و گروه سنی افراد در معرض خطر، موقعیت‌ها و محل‌های مصرف، باورهای نادرست وعوامل مخاطره آمیز، امکانات و منابع موجود را شناخت و براساس آن مدل فعالیت‌های پیشگیری را تعیین نمود. تحقیقات نشان داده اند که نمی‌توان یک روش واحد را به عنوان بهترین روش برای همه افراد و گروه‌ها انتخاب نمود. بهره گیری از استراتژی‌های مختلف برای تاثیر برشیوع اعتیاد ضروری است زیرا عوامل متفاوتی در ایجاد اعتیاد موثرند.

 مهمترین استراتژهای پیشگیری از اعتیاد که درجهان از آنها استفاده می‌شود عبارتند از :

۱- آگاهسازی افراد در مورد خطرات و مضرات مواد

۲- افزایش مهارت‌های زندگی مانند مهارت تصمیم گیری، حل مسئله، ارتباطات اجتماعی

۳- تقویت فعالیت‌های جایگزین به جای مواد برای ارضای نیازهای روانی اجتماعی نوجوانان وجوانان

۴- مشاوره و مداخلة حین بحران، دربحران‌های مختلف در طول زندگی

۵- ارتقاء فرهنگی و مذهبی

۶- تقویت قوانین و مقررات مبارزه با مواد

۷- درمان معتادان برای جلوگیری از سرایت اعتیاد

 استراتژیهای فوق در قالب فعالیت‌های زیر مورد بحث قرار می‌گیرند:

۱- فعالیت‌های متمرکز برفرد

۲- فعالیت‌های متمرکز برآموزش و آگاه سازی والدین

۳- فعالیت‌های متمرکز برمعلمان ومدرسه

۴- فعالیت‌های پیشگیری بااستفاده از رسانه‌ها

۵- فعالیت‌های پیشگیری از طریق محلهای کار و مکان‌های تجمع

۶- فعالیت‌های پیشگیری با استفاده از شبکة مراقبت‌های بهداشتی اولیه

۷- وضع واجرای قوانین و مقررات

فعالیت‌های متمرکز برفرد

مخاطره آمیز ترین دوران زندگی از نظر ابتلا به سوء مصرف مواد، دورة بلوغ و نوجوانی است. فرایند بلوغ یکی از بحرانی ترین دوره‌های زندگی هر فرد می‌باشد به طوری که این دوران، دوران طوفان و فشار خوانده شده است. باظهور بلوغ، مرحلة نوجوانی آغاز می‌شود. نوجوانی دورة انتقال (Transition) است. دوره ای که فرد قبل از اینکه خود را بیابد دچار اختلال یا اغتشاش در نقش خود (Role Confusion) و بحران هویت (Identity Crisis) می‌گردد. فردی که قبل از این به عنوان کودک به خوبی ایفای نقش می‌کرد، دربرخی از ابعاد تلاش می‌نماید نقش یک فرد بالغ را ایفا نماید. دراین دوره نوجوان در وضعیتی بین دو مرحلة کودکی و بزرگسالی قرار گرفته و زیرفشار و انتظارات این وضعیت قرار دارد.

ازطرف دیگر، تغییرات سریع جسمانی نوجوان سبب می‌شود تا احساس نامتناسب بودن نماید. این تغییرات فیزیکی منجر به اختلال تصویر فرد از خود (self image) می‌شود. این تصویرذهنی با تصویری که فرد ازخود در آئینه می‌بیند متفاوت است وشامل درک فرد از وضعیت جسمانی خود می‌باشد.

بنابراین، تحول بلوغ و نوجوانی، تصویرذهنی نوجوان از جسم و هویت شخصی اش را تهدید می‌کند. نوجوان، در نظر گرفتن تجربیات گذشته وقبول تحولات بلوغ، هویت خویش را از نو بازسازی می‌کند. حتی مخالفت وستیز نوجوان باوالدین و عصیان دربرابر ارزش‌ها و قدرت‌ها ودخالت‌های دیگران، برای تثبیت هویت وجدا نمودن هویت خویش از سایرین است.

این عوامل یعنی اغتشاش نقش و نیاز به ایفای نقش به عنوان یک فرد بالغ،‌اختلال در تصویر فرد از خود و نیاز به پذیرفته شدن از طرف دوستان و استقلال،‌نوجوان را به رفتارهائی مانند سیگار کشیدن یاسوء‌مصرف مواد دیگر سوق می‌دهد.

استراتژی‌هایی که اطلاعات،نگرش‌ها و رفتار کودکان و نوجوانان در مورد مواد و مهارت‌های تطابقی و اجتمای و نیازهای آنان را مورد هدف قرار می‌دهند، درحقیقت شایع ترین روش‌های پیشگیری هستند.

الف ـ دادن اطلاعات در مورد مضرات مصرف مواد:

این برنامه براین باور استوار است که مصرف مواد به دلیل فقدان آگاهی صحیح از زیان‌های مصرف مواد صورت می‌گیرد. اگر چه مطالعات نشان داده اند که استفاده از این روش به تنهائی تاثیر چندانی درکاهش اعتیاد ندارد، با این حال می‌بایست همواره به عنوان یکی از ( راه‌های اصلی مداخله دربرنامه‌های جامع پیشگیری، مورد استفاده قرار گیرد.)

ب ـ تاثیر برارزش‌ها و نگرش‌ها ( تغییر نگرش‌های مثبت و تثبیت نگرش‌های منفی نسبت به مصرف مواد مخدر:

نگرش‌ها (attitudes) عبارتند از باورهای فرد درمورد نتیجه و عاقبت هرکار و ارزشی که فرد برای این نتیجه قائل است. نگرش‌ها دلایل منطقی بروز رفتارهای هر فرد خاص می‌باشند. بدیهی است که قبل از شروع فعالیت‌های پیشگیری، مطالعه وشناخت باورها و نورم‌های هراجتماع اهمیت بسیاری دارد. مطالعات ثابت کرده اند که افرادی که نسبت به مواد نگرش‌ها و باورهای مثبت دارند احتمال مصرف و اعتیادشان بیشتر از کسانی است که نگرش‌های خنثی یا منفی دارند. لیکن تغییر یاایجاد نگرش‌هائی که به طور طولانی باقی بمانند کارآسانی نیست. تقویت نگرش‌های منفی یا تغییرنگرش‌ها از خنثی به منفی آسانتر از تغییرنگرش مثبت به منفی است.

متاسفانه اغلب برنامه‌های آگاه سازی از مدارس شروع می‌شوند درحالی که کودکان را باید از سنین کوچکتر که هنوز باورهایشان به طور کامل شکل نگرفته است مورد هدف قرا داد. نگرش‌ها و ارزش‌هائی که برپیشگیری از سوء مصرف مواد موثرند عبارتند از:

ـ ارزش‌های مذهبی

ـ اولویت دادن به ارزش‌های اجتماعی (Social values) به جای ارزش‌های شخصی و فردی (personal values)

ـ ارزش حس مسئولیت فردی

ـ ارزش سلامت فردی

ـ هرمصرفی ممکن است منجر به اعتیاد شود.

ـ‌ عادی نبودن مصرف مواد

ـ استفاده از ارزش دادن نوجوانان به ظاهر خود و پذیرفته شدن از طرف دیگران

ـ قابل اعتماد نبودن افراد معتاد

پ ـ آموزش مهارت‌های اجتماعی و تطابق با استرس‌ها

مهارتهای اجتماعی یعنی «توانائی انطباق کافی در روابط بین فردی». این روش برتئوری یادگیری اجتماعی (social learning Theory) استوار است. براساس این تئوری، یادگیری اجتماعی باتقویت‌های مثبت و منفی که فرد در نتیجة رفتار خود کسب می‌کند و مشاهدة رفتار دیگران و عواقب آن شکل می‌گیرد. به تدریج فرد توانائی پیش بینی عواقب رفتار خود و نگرش دیگران را در مورد رفتار خود کسب می‌نماید. این توانائی موجب تنظیم رفتار و درونی کردن تشویق‌ها و تنبیه‌ها و درنتیجه تغییر آن می‌شود. مطالعات مختلف نشان داده اند که آموزش مهارت‌های اجتماعی میزان سوء مصرف مواد ورفتارهای وابسته به آن مانند پرخاشگری، انزوا، فرار از مدرسه وخانه و سرقت را کاهش می‌دهد. برخی از مهارت‌های اجتماعی که کسب آن در پیشگیری از اعتیاد اهمیت دارد عبارتند از:

مهارت‌های ارتباطی (Communication skills)، توانائی اظهار نظر (assertiveness) توانائی مخالفت ورد کردن (rehearsal and resistance skills).

بهترین روش برای آموزش مهارت‌های اجتماعی استفاده ازتکنیک modeling می‌باشد که مبتنی بر تئوری یادگیری اجتماعی است.

ت ـ آموزش مقاومت در مقابل فشار‌های دوستان:

ارتباط و دوستی با همسالانی که مبتلا به سوئ مصرف مواد هستند،عامل مستعد کنندة قوی برای ابتلای نوجوانان به اعتیاد می‌باشد. طبق نتایج حاصل از تحقیقات در بیش از ۶۰ درصد موارد،‌اولین مصرف باتعارف دوستان و همسالان صورت می‌گیرد. به خصوص همسالان درشروع مصرف سیگار و حشیش بسیار موثرند. برای خنثی نمودن تاثیرنگرش‌ها و فشارهای دوستان، از آموزش مقاومت در مقابل فشار دوستان استفاده می‌شود. درحال حاضر،‌استفاده از این روش بسیار متداول شده است،‌ وهمراه با روش ایجاد نگرش منفی نسبت به مواد به کار می‌رود. مطالعات نشان داده اند که استفادة همزمان از این دو روش میزان بروز سوء مصرف مواد را کاهش داده و سن اولین مصرف را نیز به تاخیر می‌اندازد. با این روش، به کودکان و نوجوانان می‌آموزیم که چگونه و با چه پاسخ‌هایا رفتارهائی خود را از موقعیت‌های ناراحت کننده ای که در اثر فشار دیگران به وجود می‌آید،‌رها نمایند.

ث ـ‌ شناسائی افراد در معرض خطر و اقدامات لازم:

عوامل شخصیتی مختلفی بامصرف مواد در نوجوانان ارتباط دارند. از این میان، بروز برخی از صفات بیشتر نشان دهندة‌ احتمال اعتیاد فرد در آینده هستند وبه طور کلی فردی را تصویر می‌کشد که با ارزش‌ها یا ساختارهای اجتماعی (مانند خانواده، مدرسه، مذهب) ‌پیوندی ندارد. این صفات عبارتنداز: کمبود اعتماد به نفس،‌طغیان گری،‌عدم پذیرش ارزش‌های سنتی، تمایل شدید به کسب هیجان،‌تمایل شدید به انحراف،مقاومت درمقابل قدرت، نیاز به شدید استقلال، احساس عدم کنترل بر زندگی خود. علاوه برموارد فوق شواهد مختلفی از استعداد ارثی ابتلا به اعتیاد وجود دارد.

برخی از اوقات فرد هنگام روبرو شدن با استرس‌های گوناگون درمعرض خطر قرار می‌گیرند.

انواع استرس‌ها عبارتند از :

ـ حوادث مهم زندگی

ـ مشکلات روزمره

ج ـ ارضای نیازهای اجتماعی و روانی نوجوانان

چ- ‌الگوبخشی و آموزش از طریق همسالان

   فعالیت‌های پیشگیری متمرکز بر آموزش و آگاه سازی والدین

کودکان بیش از همه از والدین خود تاثیر می‌پذیرند. آگاه سازی والدین یکی از مهم ترین بخش‌های موثر در هر برنامة‌ پیشگیری از اعتیاد می‌باشد. برخلاف نوجوانان که معمولاً شیوع مصرف را بیش از حد واقعی آن فرض می‌کنند، مطالعات مختلف نشان داده‌اند که همواره والدین میزان شیوع سوء مصرف مواد را کمتر از میزان و اقعی آن تخمین می‌زنند و درنتیجه خطر آن را نیز احساس نمی‌کنند و اغلب باور ندارند که این مشکل برای فرزندان آنها نیز ممکن است پیش بیاید.

درابتدا والدین باید از خطر اعتیاد آگاه شده و در مورد پیشگیری از آن احساس مسئولیت نمایند.

این آگاه سازی می‌بایست به طور مکرر از راه‌های مختلف مانند خواندن کتاب، جزوه،‌روزنامه،‌شرکت در جلسات مشاوره،‌سمینار، پیوستن به تشکیلات والدین انجام شود. آگاه سازی والدین شامل ابعاد مختلف می‌باشد که به آنها اشاره می‌شود:

الف ـ آموزش اطلاعات لازم در مورد مواد

ب ـ افزایش مهارت لازم برای ساختن پیوندهای قوی خانوادگی

ـ برقراری ارتباط صمیمانه با کودکان

ـ بالابردن اعتماد به نفس

ـ ایجاد سیستم ارزشی قوی

پ ـ وضع مقررات واضح درخانواده

ت ـ آموزش الگوی خوب بودن

ث ـ تشویق فعالیت‌های سالم و خلاق

ج ـ‌ ترغیب تشکیلات و الدین

اجرای فعالیت‌های پیشگیری از طریق مدرسه ومعلمان

ساختار مدرسه دربرنامه‌های وسیع پیشگیری سهم به سزائی دارد. هزینة ملاحظاتی که از طریق مدرسه صورت می‌گیرند نسبتاً کمتر است. همراهی مدرسه در برنامه‌های جامع اجتماعی موجب می‌شود تا پیام‌ها، ارزش‌ها و نگرش‌های واحدی به نوجوانان منتقل شود. هنگامی که از ساختار مدرسه درعملیات پیشگیری استفاده می‌شود، نمی‌توان تنها افرادی را که بیشتر درمعرض خطر هستند (‌مانند کسانی که دارای صفات شخصیتی مستعد کننده می‌باشند) تحت پوشش قرار داد، زیرا این خطر وجود دارد که به آنان مارک «داشتن پتانسیل اعتیاد» زده شده و این پیام به فرد داده شود که «در آینده معتاد خواهی شد.»

الف ـ دخالت دادن والدین به روش‌های زیر:

 ـ برگزاری جلساتی برای آگاه کردن والدین از خطر مواد و دادن آموزش‌های لازم

 ـ دادن جزوه‌ها یابروشورهای آموزشی به والدین

 ـ ترغیب والدین به شرکت در تشکیلات والدین از طریق انجمن اولیاء و مربیان برای ایفای نقش‌های فعال تر

ب ـ برگزاری دوره‌های آموزشی یا روش‌های تغییر نگرش دانش آموزان

پ ـ وضع مقررات واضح دررابطه با مواد

ت ـ ‌ایجاد امکانات مشاوره ودرمان

ث ـ آگاه سازی معلمان

ج ـ اصلاح روش تدریس و برخورد بادانش آموزان

چ ـ آموزش مهارتهای ارجاع دادن

ح ـ استفاده از معلمان برای آموزش اطلاعات

فعالیت‌های پیشگیری با استفاده از رسانه‌ها

رسانه‌ها در شکل دادن و تقویت هنجارهای اجتماعی بسیار اهمیت دارند. از این میان،‌رادیو و تلویزیون نفوذ بیشتری دارند ولی نقش روزنامه‌ها و مجلات، پوسترها و آگهی‌های تبلیغاتی را در ایجاد نگرش‌ها و ارزش‌ها نباید نادیده گرفت. برنامه‌های پیشگیری که از ساختار رسانه‌ها استفاده می‌کنند، هنگامی موفقیت بیشتری خواهند داشت که با استراتژی‌های دیگر همراه شوند، زیرا مطالعاتی که بر تاثیر رسانه‌ها شده، نشان داده اند که اگرچه رسانه‌ها موجب افزایش آگاهی جمعیت هدف می‌شوند، اما به تنهائی نمی‌توانند تغییر محسوسی در رفتار آنان ایجاد نمایند.
روش‌هائی که در رسانه‌های مد نظر قرار می‌گیرند عبارتند از:

الف ـ ارتباط با نویسندگان و کارگردانان

 ب  ـ استفاده از چهره‌های محبوب در رسانه‌ها

 پ  ـ استفاده از معتادان آسیب دیده در رسانه‌ها

 ت  ـ ‌استفاده از سایر روش‌های مکمل مانند جلسات بحث، نقد و تبادل نظر درمورد محتوای فیلم‌های نمایش داده شده و…

برنامه ریزی پیشگیری از اعتیاد

 مراحل تدوین یک برنامه پیشگیری از اعتیاد عبارتند از :

۱- سنجش نیازها  (Needs assessment)

2- تعیین اهداف کلی پیشگیری (Development of goals)

3- تعیین اهداف عینی (Development of resources)

4- شناسائی منابع مورد نیاز (Identification of resources)

5- شناسائی منابع مالی موجود (Identification of existing funding resources)

6- مشخص نمودن وظایف مدیریت و راهبری (Assignment of leadership tasks)

7- اقدام (Implementation)

8 -ارزیابی (Evaluation)

9- بازبینی برنامه (program revision)

اجرای فعالیت‌های پیشگیری از طریق محل‌های کار و مکان‌های تجمع 

سوء‌مصرف مواد، دربعضی از شاغلین و برخی از مکان‌های اشتغال شایع تر است، به همین دلیل،‌بازدهی کار و سلامت کارکنان در معرض خطر قرار می‌گیرد. مکان‌هائی که کارکنان آن را جوانان تشکیل می‌دهند( سرباز خانه‌ها، کارخانه‌ها، دانشگاهها و واحدهای حمل ونقل) و فرایند کار با استرس بیشتری همراه است، مکان‌های مخاطره آمیزی هستند که به توجه بیشتری نیاز داشته و در اولویت قرار دارند. استراتژی‌های پیشگیری از طریق محل کار عبارتند از :

الف ـ آگاه سازی مدیران،مسئولان و کارفرمایان

 ب ـ ایجاد امکانات مشاوره و درمان

 پ ـ وضع واجرای قوانین مربوط به سوء مصرف، حمل یا فروش مواد

 ت ـ آموزش و تقویت بهداشت عمومی‌

 تریاک چیست و چگونه بدست می آید؟ 

تریاک به شکل ماده قهوه ای تیره رنگ به گونه دلمه شده مانند پلاستیک وجود دارد. تریاک شیره الکالویید داری است که از تیغ زدن گرز خشخاش (تصویر شماره ۱) و لخته شدن شیره خشخاش نارس بدست می آید. تخمدان حاوی دانه های خشخاش، بیضی شکل است که گلبرگهای صورتی رنگ دارد. وقتی این گلبرگها رو به پژمردگی می رود، با تیغ زدن تخمدان نارس، عصاره شیری رنگی شروع به تراوش می کند که در مجاورت هوا به صورت (دلمه) شده پس از گذشت یک شبانه روز به رنگ قهوه ای و گاهی سیاه در می آید و به حالت صمغی چسبیده بر جدار خارجی تخمدان باقی می ماند که آن را تراشیده و جمع آوری می کنند.

 این گیاه را در انگلیسی ((Papaver Somniferom)) و خشخاش را ((Poppy)) و در فارسی کوکنار و دانه های خشخاش را به انگلیسی ((Poppy Seeds)) و صمغ جمع آوری شده را تریاک که از تریاکا (Theriaca) یونانی گرفته شده و در عربی افیون، ابیون، تریاق، دریاق و در انگلیسی  ((Opium)) می نامند، ابیون یا افیون نیز از ریشه یونانی اپیون ((Opion)) اقتباس شده است.

بقراط در چهار صد سال قبل از میلاد مسیح و نئوفراست در همان تاریخ از تریاک برای درمان اسهال و رفع درد استفاده می کرده اند.

از نوشته های پاپیروس بر می آید که مصری ها از زمانهای قدیم (اپیوم) استعمال می کرده اند و اسم (Thebaica) مشتق از شهر (Thebes) است که در آنجا خشخاش نیز می کاشتند.

در ژاپن تا قرن پانزدهم میلادی گیاه خشخاش کشت نشده بود، در دایره المعارف بریتانیکا آمده که تریاک در قرن هفتم قبل از میلاد مسیح در چنین کشت می شده و به وسیله ترکها و عربها در قرون ۶ و ۷ به چین برده شده و تا قرن هفدهم میلادی برای تسکین دردها و به طور محدود مورد استفاده بوده است. در قرن هیجدم م. مصرف دارویی تریاک در دنیا حدود ۱۷۰۰ تن بود.

تریاک خام (طبیعی) به صورت گلوله، چانه، قرص، قالبی، آجری و حتی به صورت پودر عرضه می گردید و در قدیم برای تسکین درد به طور مایع و جامد استفاده می شده است.

در ایران، پزشکان عالی قدری مانند شیخ الرییس ابوعلی سینا (۳۷۰ – ۴۲۷ ه. ق) و ابوبکر محمد بن زکریای رازی (۲۵۱- ۳۱۳ ه. ق) از تریاک در مواد گوناگون بیماری ها استفاده کرده اند و در اشعار شعرایی که پس از این دو دانشمند می زیسته اند، به موارد طبی تریاک اشاراتی شده است.

اگر چه خوردن تریاک در چیــــن معمول بود، ولی دود کردن و کشیدن تریاک از آمریکای شمالی به چین رسید و رایج گردید. بعضی از مــــردم تــــریاک را با توتون مخلوط می کردند، و بزودی کشیدن تریاک به حدی بین مردم گسترش یافت و عمومی شد که حتی به درباریان هم سرایت کرد و به عنوان یک مشکل بزرگ اجتماعی چین در آمد که در سال ۱۷۲۹ م. توسط امپراطور (یانگ چینگ، ۱۷۳۵ – ۱۷۲۳ م.) ممنوع اعلام شد.

فروش و کشیدن تریاک ممنوع گردید و موقتا به تجارت تریاک لطمه زد. با وجود این لطمه، کمپانی انگلیسی هند شرقی به کشت تریاک در ایالت بنگال هند ادامه داده و آن را در سال ۱۷۷۵ م. به وسیله (نارکی وارن هستینگ) که از صورت یک کارمند ساده به حکمرانی کلیه املاک انگلیس در هند رسیده بود، در انحصار خود گرفت و او این ماده را با نرخی ارزان و مقدار فراوان عرضه می کرد.
کمپانی ، خود مستقیما در چین فعالیت فروش نداشت و تریاک را به بازرگانان بزرگ و خصوصی چین در ساحل تحویل می داد و بازرگانان یاد شده آن را در بازارهای چین به فروش می رساندند، و در ازای فروش تریاک، طلا و نقره و گاهی هم چای، کتان، ابریشم به نمایندگان کمپانی تحویل می دادند.

مقدار تریاکی که کمپانی یاد شده در سال ۱۷۲۹ م. به چین داده، ۲۰۰ صندوق بود که در سال ۱۷۶۷ م. به ۱۰۰۰ و در سال ۱۸۲۰ م. به ۱۰۰۰۰ و از ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ م . به ۴۰۰۰۰ صندوق افزایش یافت.

در ماه مارس ۱۸۳۹ م. امپراطور وقت، (لین چه هسو) را که مردی قاطع بود به کانتون فرستاد و او پس از گفتگوهای بی نتیجه با تجار خارجی و چینی دستور داد بیش از ۲۰۰۰۰ صندوق که حاوی حدود یک میلیون و نیم کیلو تریاک بود، مصادره شود. صندوقها را به ساحل بردند و (لین) شخصا در میان ابراز احساسات مردم، آنها را آتش زد، آتشی که ۲۰ روز روشن بود.

به موازات انگلیس ها و همراه با آنها پرتغالیها و دیگر کشورهای غربی حتی ایالات متحده آمریکا از ترکیه و هند تریاک تهیه کرده و به تجارت آن در چین می پرداختند. مشکل تریاک سرانجام منجر به جنگهای تریاک در سالهای ۴۲- ۱۸۳۹ م . و ۶۰- ۱۸۵۶ م. شد.

در فاصله جنگ های اول و دوم، تجارت تریاک در چین از ۵۰۰۰۰ به ۶۰۰۰۰ صندوق افزایش یافت.

در ســــال ۱۹۰۷٫ (چینگ)  توانست جلوی ورود تریاک را به داخل چین بگیرد و تا سال ۱۹۱۷ م. ورود تــریاک از هند به چین ممنوع بود ولی چینی ها خود مبادرت به کشت خشخاش در داخل کشورشان کردند.

با وجود ممنوعیت هـــای فرمانروایان چین، در اوایل جنگ جهانی اول باز هم بیش از هفتاد میلیون کیلو تریاک وارد چین شد.

گویا در سال ۱۹۳۷ م. حدود ۴ میلیون نفر چینی به تریاک معتاد بوده اند که نامشان ثبت شده بود و در سال ۱۹۳۸ م (مائو) رهبر حزب کمونیست چین می شود.

در دهه های ۱۹۴۰ تا ۱۹۸۰ م مبارزه شدید علیه اعتیاد و درمانهای اساسی و گسترده برای معالجه اعتیاد در چین جریان داشته و این کشور تجربیات با ارزشی در این زمینه دارد.

هم اکنون در ناحیه یونتان در جنوب غربی چین که در مجاورت برمه، لائوس و تایلند (مثلث طلایی) قرار دارد، کشت خشخاش برای استفاده دارویی مجاز است و همین امر موجب بقای اعتیاد در این ناحیه شده و ضمنا گزارش شده تریاک از این منطقه تا حدودی به صورت غیر قانونی از بنادر چین به هنگ کنگ و غیره قاچاق می شود.

تاریخچه تریاک در ایران  

در ایران کشت تریاک در دوره سلسله صفویه برای مصرف داخلی که در ایران گسترش سرسام آوری داشته، تا حدی که بعضی از پادشاهان این سلسله هم معتاد بودند، ولی با دقت در اشعار شعرای پیش از این تاریخ گویا ایرانیان پیش از این دوره هم تریاک خواری داشته اند.

تاورنیه و  شاردن که در زمان صفویه از ایران دیدن کرده اند، می نویسند: (خوردن تریاک و کوکنار در ایران رایج است).

فریر (Freyer) طبیب و جراح کمپانی انگلیسی هند شرقی که در سال ۱۰۸۷ ه. ق از ایران دیدن کرده، در سفر نامه خود می نویسد: “ایرانیها هر وقت بخواهند کیفور شوند، تریاک مصرف می کنند” و اضافه می نماید: ” که معتادین می توانند مقدار زیادی از این ماده مصرف کنند بدون آنکه ناراحتی پیدا نمایند و آنها حالتی شبیه به مستی پیدا می کنند و در بین آنان ضرب المثلی وجود دارد که می گویند: در کرمان از هر سه نفر چهار نفرشان تریاکی هستند”.

استعمار انگلیس پس از به زانو در آوردن هند، بر آن شد که میان لندن و هندوستان خط ارتباطی تلگراف برقرار کند و برای این هدف می بایست از ایران بهره می گرفت. بنابراین، موضوع را به ناصر الدین شاه گوشزد کرد و آن را عملــی ساخت و از این رو سیم بانان و کارگران هندی خط ارتباطی، از بزرگترین عوامل گسترش و آمــــوزش تریاک کشی در ایران گردیدند و خراسان دروازه تریاک کشی شد، به طوری که از سال ۱۲۳۰ ه. ش پیشقراولان قاچاقچیان این ماده مخدر در لباس دراویش هندی در خراسان و کرمان پراکنده شدند و به تریاک کشی پرداختند.

این سوداگران انگلیسی بودند که از یکسو به طور غیر مستقیم سعی در تشویق کشت و تولید بیشتر تریاک نموده و از سویی دیگر تریاک کشی را در سطح گسترده ای در سراسر ایران گسترش دادند تا بتوانند سلطه خود را در کشور های تحت استعمار بیشتر کنند.

بنابراین همراه با رشد استعمار در جوامع در حال توسعه، کشت خشخاش و اعتیاد به تریاک نیز در روستــاهای ایران متداول گشت و خرید و فروش آن معمول گردید و از آنجا که انگلیسی ها تریاک ایران را به قیمت خوبـــی می خریدند، کشاورزان دست از کاشت گندم و دیگر محصولات کشاورزی کشیدند و قسمت زیادی از کشتزارهای گندم را به کشت خشخاش اختصاص دادند، به طوری که تریاک به صورت یکی از مهم ترین کالاهای صادراتی ایران در آمد.

ماژوری نومی مورخ انگلیسی در این مورد در کتاب (شرق میانه) می نویسد: ” از ۲۶ ولایت ایران در ۱۸ ولایت آن تریاک کاشته می شود و……..”.

از طرفی برای کشت خشخاش کشاورزان و کارگران هنگام گرفتن شیره خشخاش از آن می خوردند و به آن عادت می کردند. سرانجام در ۱۳۲۹ ه. ش رژیم وقت به منظور کنترل تریاک و در واقع حفظ منابع مادی خود قرارداد “انحصار تریاک” را به تصویب می رساند. هر چند این قانون ظاهرا در جهت کاهش میزان مصرف این ماده و مبارزه با آن وضع گردیده بودن ولی عملا مردم را به تریاک کشی دعوت و تشویق می نمود، زیرا در بخشی از این قرارداد مقرر گردیده بود که دولت موظف است سوخته تریاک را پس از مصرف، جمع آوری کند و در ازای هر مثقال سوخته تریاک مبلغی هم به عنوان حق الزحمه به تحویل دهنده پرداخت نماید. بدین گونه ملاحظه می گردد که چگونه استعمار خارجی و ایادی داخلی آن در تار و پود این ملت رخنه می کنند و مردم را به اسارت مواد مخدر در می آورند.

در سالهای جنگ جهانی دوم و پی از آن قاچاق مواد افیونی و اعتیاد به آن رواج بیشتری پیدا می کند، تا آنکه در سال ۱۳۳۴ ه. ش قانون منع کشت خشخاش و جلوگیری از مصرف غیر طبی تریاک از تصویب مجلس گذشت و در سال ۱۳۴۸ دولت وقت، قانون منع کشت خشخاش را لغو کرده و قانون کشت محدود خشخاش و سهمیه کوپن تریاک را جایگزین آن نمود. ولی کلیه اقدامات دولت وقت، ظاهری بود و رژیم نه تنها سعی جدی در از بین بردن و حتی محدودیت آن اعمال نمی داشت، بلکه عوامل استعمار خارجی و داخلی نیز به نوعی در گسترش اعتیاد می کوشیدند.

آنچه قابل ذکر می باشد این است که در سال ۱۳۱۱ ه. ش. (زمان سلطنت رضا خان) هشت شیره کش خانه به طور رسمی در محله باغ فردوس کنونی دایر بود که نام آنها را دارالعلاج یا شفا خانه گذاشته بودند!!

خلاصه آنکه استعمال تریاک در دوران قاجاریه، در زمان خاندان (پهلوی) گسترش یافت و علاوه بر تریاک، مصرف هرویین نیز معمول شد که این ماده را در حدود سال ۱۹۶۰ م. (۱۳۳۹ ه. ش) یک دارو ساز ایرانی از آلمان به ایران آورد.

اثرات دلپذیر و آرامش بخش مواد مخدر بسته به مصرف دارو و تحمل شخص بمدت چهار تا شش ساعت ادامه می یابد و پس از آن مرحله خماری فرا می رسد که بصورت خمیازه و آبریزش از بینی, بیقراری, بی اشتهائی, افسردگی, تهوع و استفراغ می باشد.

بعد از کشیدن به اصطلاح چند “بست” تریاک, توجه فرد بر روی خودش متمرکز شده و گرایش شدیدی به آرامش پیدا می کند. درحقیقت اعصابش آرام و اراده اش سست شده و در تفکر و خیال فرو می رود و از معاشرت با دیگران تا حدودی پرهیز می کند و از وزن و زمان و فضا آزاد می شود. و دگرگونی در جهت یابی زمانی- فضائی در وی ایجاد می شود. مصرف تریاک سبب می شود تا گذشته وآینده فرد با هم مخلوط شده و مجموعه “حال” را برایش ایجاد نماید و از زمان آزاد گردد.

 شخص معتاد به تریاک در خیال واهی خود پس از استعمال تریاک احساس می کند که دارای روشن بینی زیاد و قدرت فهم و قضاوت هوشیارانه و بینش و ادراک اصیل از دنیای اطرافش می باشد و از این که بدون هیچ سعی و کوششی دارای این حالت در تفکر و تصور گردیده ابتدا تعجب می کند. ولی رفته رفته در حالت کیف فرورفته و احساس خوشی و خوشبختی به وی دست می دهد و درنتیجه نسبت به محیط اطراف خود بیگانه و بی تفاوت می گردد.

با توجه به مطالب ذکرشده, فرد معتاد به تریاک به سهولت می تواند, ساعات شبانه روز را با بی خوابی و رویاهای رضایتبخش ادامه دهد. و بتدریج در وی وابستگی و بندگی ایجاد شود و در فواصل بست یا پیپ ها این فرد انرژی خود را از دست داده و اندوهگین و بی حوصله می شود و حالت یکنواختی در صدا و کندی در حرکاتش نمایان می شود.

لاغری و ضعف عمومی در معتادان به تریاک رفته رفته شدیدتر می شود و ضایعات فیزیکی و روانی و اجتماعی فرد بتدریج زیادتر شده و موجب زوال و نابودی فرد می شود. یعنی با گذشت زمان تحمل فرد به مقدار مصرف تریاک بیشتر می شود و فواصل آن نیز کمتر شده و گروهی نیز در پایان به هروئین روی می آورند. از نظر اجتماعی, اگرچه معتادان سنتی به تریاک در هر نقطه کشور همچنان به فعالیت خود اجباراً ادامه می دهند ولی از هم پاشیدگی خانواده در اغلب موارد نتیجه اولیه این نوع اعتیاد محسوب می شود. مصرف مزمن داروهای مخدر توسط مادر در حین حاملگی که شامل تریاک و مشتقات آن و آمفتامین ها و باربیتوراتها می باشند برای جنین مضر است و سبب دیسترس داخل رحمی و کم وزنی نوزاد و گاهاً مرگ جنین و نوزاد می شود و در مواردی که مادر حامله معتاد تمایل و سعی در ترک اعتیاد را دارد بایستی سقط زودرس را انجام داد.

 مصرف بیش از اندازه ( Overdose)

مصرف بیش از حد، موجب اختلالات سیستم تنفسی گردیده و تنفس به کندی و آهستگی صورت می گیـــرد و در نهایت احتمالا متوقف شده و به مرگ منجر می شود. استفاده تریاک همراه با الکل می تواند، بسیار خطرناک باشد.

   

مورفین

در سال ۱۸۰۴ م. اولین الکالوئید تریاک – که شناخته شد – مورفین(morphine) نامگذاری کردند که از کلمه مورفئوس (Morpheuse)خدای رویای یونان باستان مشتق شده بود . از سال ۱۸۵۰م. که سرنگهای تزریقی زیر جلدی به بازار آمد ، استفاده از آن گسترش بیشتری پیدا کرد.مورفین از تریاک استخراج میشود و یا مستقیما از ساقه خشخاش بدست می آید و به صورت پودری کریستالی به رنگ قهوه ای روشن و یا سفید می باشد.

مورفین به اشکال قرص، کپسول، پودر یا محلول عرضه می شود و از طریق خوراکی، کشیدن از راه مجاری تنفسی و تزریق زیر پوستی و داخل سیاهرگی مورد استفاده قرار می گیرد.شروع مصرف ‹‹ مورفین ›› را متخصصان به ‹‹ ماه عسل ›› تعبیر می کنند. زیرا ‹‹ مورفین ›› تمام احساسها را تغییر می دهد، و به تجربه های ادارکی، خلقی و حسی و اساساً ارتباطات شخص با دنیای خارج، ظاهر دلنشینی می بخشد. این لذت در ابتدا در مورد احساسات داخلی نامشخص، بسیار شدید است.

کارکرد ذهنی در سطوح بالا مانند قدرت استدلال نه تنها دچار اشکال نمی گردد، بلکه عملکرد آن با شور و هیجان زیاد توأم است. البته پس از مدتی مصرف، عادت پدیدار می گردد و شخص به ناچار مقدار مصرفی خود را افزایش می دهد.

اضطراب که خود جزئی از درد و رنج وابسته به کمبود احتمالی در اعتیاد است، سبب می شود که شخص علاوه بر افزایش مقدار مصرفی خود، فواصل مصرف را کاهش داده و به این شکل از بروز علائم کمبود و اضطراب احتمالی جلوگیری نماید.

البته افرادی هستند که مصرف روزانه خود را بدون افزایش قابل ملاحظه ادامه می دهند، و زندگی خود را براساس ریتم سرنگ ها قرار داده و به کار و زندگی معمولی خود مشغول می باشند. اما افراد دیگر قادر به تداوم کار و فعالیت نبوده و دائماً درپی بالا بردن مقدار مصرفی و پر کردن سرنگ های بعدی هستند.

اختلاف مورد اشاره مربوط به سازمان روانی – شخصیتی فرد و قدرت او در کنترل تمایلات و ارضا آن است. اما در اکثر موارد، اعتیاد به مشتقات ‹‹ تریاک ›› به طور عام و به ‹‹ مورفین ›› به طور خاص، موجب زوال سریع فیزیکی ، روانی و اجتماعی می گردد، و افرادی که قدرت ذهنی خود را حفظ کرده اند، رنج فراوان می کشند. زیرا دیگر از ماه عسل خبری نیست، بلکه فقط لحظات پر اضطراب و سختی وجود دارد که شخص به پرکردن سرنگ فردای خود می اندیشد.

مرفین به صورت امروزی برای از بین بردن درد از قرن ۱۹ م. سابقه دارد و از حیث طبقه بندی فارماکولوژی، تضعیف کننده سیستم مرکزی اعصاب می باشد.

     هروئین

هروئین که نام شیمیایی آن “دی استیل ـ مورفین” است و در سال ۱۹۰۰ به عنوان وسیله‌ای برای درمان مؤثر اعتیاد به مورفین ارائه شد. اما افسوس که این امید واهی خیلی زود به یأس مبدل گشت. زیرا متوجه شدند، گرچه هروئین خواب‌آوری کمتری دارد، اما قدرت مسموم کنندگی آن پنج برابر مورفین است.

هروئین با عمل تقطیر از مرفین استخراج می‌شود. هروئین پودر کریستالی سفید رنگی است که در سال ۱۸۷۴ توسط دانشمند انگلیسی در بیمارستان سنت مری کشف شد. دانشمند قوی این ماده را تترااستیل مرفین خواند تا اینکه در حدود سال ۱۸۹۰ دانشمند آلمانی بنام درسر و چند دانشمند دیگر مطالعات بیشتری روی آن انجام دادند و دریافتند که این مشتق دی استیله است و آن را برای معالجه اشخاص مبتلا به سل و سایر بیماریهای جهاز تنفسی و همچنین برای ترک اعتیاد به مرفین پیشنهاد و عمل کردند.

کارخانه بایر آلمان دست به تهیه تجارتی آن زد و به آن نام هروئین داد شاید بایر کلمه هروئین را از کلمه که در زبان آلمانی به معنی‌ عامل بسیار قوی و بسیار موثر که مقدار کم آن اثر زیاد دارد، اقتباس کرده است. از طرفی شاید چون مصرف هروئین می‌تواند اثر اعتیاد مرفین را از بین ببرد (چون یک مخدر قوی‌تر می‌تواند اثرارت فیزیولوژیکی داروی مخدر قبلی را از بین ببرد و خود جانشین آن بشود)در ضمن چون پس از مصرف هروئین البته فقط در شروع و اوایل مصرف آن اعمال روانی و جسمانی به شدت تقویت می‌شود و شخص می‌تواند کار چند روزه را در یک روز تمام کند به این ماده نام هروئین مشتق از کلمه به معنی قهرمان دادند.

 هروئین اعتیاد شدید فیزیکی را در کمتر از ۲۱ روز در ۹۷ درصد اشخاصی که آن را مورد مصرف قرار داده بودند، به وجود آورد. هروئین ماده مخدری قوی است، که آخرین پله نردبان اعتیاد را در مصرف مواد مخدر به خود اختصاص داده است و شخص را به سفری می برد که کمتر کسی از آن به سلامت بازگشته است!

فردی که پس از سیر در مصرف انواع مواد مخدر به هروئین روی می‌آورد. ابتدا آن را استنشاق می‌کند، اما کمی بعد جهت تأثیر فوری و افزایش دادن اثر آن، به سرنگ روی می‌آورد و در رگ تزریق می‌کند.

هروئین تزریق شده احساس لذت عمومی و سریع و شدید را تولید می‌کند. متخصصان این حالت را شبیه اوج در جماع توصیف نموده ولی در اصطلاح، معتادان آنرا فلش (Flash) یعنی چیزی شدید و آنی همانند نور فلش دوربین عکاسی می‌نامند.

فلش عکس‌العملی است ناگهانی، زنده و عمیق که ارگانیسم نسبت به ورود ماده نشان می‌دهد. این حالت که حداکثر در حدود ۱۰ ثانیه طول می‌کشد برای معتاد همیشه عالی است. هروئین که قدرت خواب‌آوری کمتری دارد، تولید برانگیختگی‌های شدید و خشنی می‌کند، لیکن سهولت تفکر و تصور تریاک را تولید نمی‌نماید،شاید به همین علت است که مصرف این ماده بیشتر در بین مردها متداول است. بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که در برابر هر ۵ مرد معتاد فقط یک زن معتاد وجود دارد

ماری جو انا

بیشتر از قسمت های فوقانی برگ ها، گل و تخمکهای شکفته شده بوته شاهدانه جنس ماده که بریده و خشک شده تهیه می شود و در رنگهای سبز متمایل به خاکستری و قهوه ای وجود دارد. دارای بوی تند و به صورت کشیدنی در پیپ یا

سیگارهای دست پیچ استفاده می شود.

نامهای خیابانی آن Potherbs Grass, pot, Weed, Mary Jane و … می باشد.

اثر آن به صورت کشیدنی ۲ تا ۴ ساعت و در موارد خوردنی ۵ الی ۱۲ ساعت طول می کشد. در عین حال که موجب حالت سرخوشی و کیف می شود، غالبا هوشیاری و خود آگاهی مصرف کننده به هم می خورد و دچار تحریف ادراکات، عدم هماهنگی و توازن، گیجی، افزایش ضربان قلب و تنفس می گردد. فرد مصرف کننده آن تمایل به پر حرفی و خنده های بیش از حد دارد، و این آثار تا چندین ساعت پایدار است، ماری جوانا را – در عین حال که ماده اعتیاد آور سبک است و حتی آن را مدخل ورود به دنیای مواد اعتیاد آور قوی معرفی کرده اند – باید یک ماده توهم زا به حساب آورد، تحریف ادراک حسی، اختلال درک زمان و مکان، افزایش حساسیت به صدا، افزایش تلقین پذیری، احساس دارا شدن یک درک عمیق تر از معانی اشیا، احساس قدرت بیش از حد، شوریدگی یا اغتشاش فکری، تیرگی، هوشیاری، گیجی، نگرانی، ترس، سرگردانی و توهمات از اثرات و خطرات عمده مصرف این ماده است. در میان افرادی که مصرفشان خیلی زیاد است میزان اختلالات عصبی و شخصیتی بیش از افراد عادی است. ماری جوانا وابستگی روانی نسبتا خفیفی به دنبال می آورد.

متادون چیست؟

متادون متعلق به گروهی از مواد به نام شبه افیون‌هاست. شبه افیون‌ها موادی با ساختار شیمیائی و عملکردی شبیه به مورفین هستند ( طبیعی و صناعی )، یکی از زیر گروههای شبه افیون‌ها خانواده مواد افیونی است که شامل داروهای تسکین دهنده درد عصبی مرکزی طبقه بندی می‌شوند بدین صورت که کارکرد آنها به عنوان کاهش فعالیت این سیستم است. الکل،‌کانابیس، بنز و دیازپین‌ها ( شامل دیازپام، لورازپام و…) موارد دیگری از داروهای مضعف هستند. متادون به صورت صناعی ساخته می‌شود و به عنوان جانشینی برای درمان افراد و ابسته به هروئین و سایر شبه افیون‌ها به کار می‌رود. طول مدت اثر آن بسیار طولانی تر از هروئین است به طوری که مدت اثر یک دوز واحد آن تقریباً ۲۴ ساعت است درحالیکه درمورد هروئین ممکن است فقط ۲ ساعت باشد. در یک برنامة درمانی معمولاً متادون به صورت محلولی در آب میوه تجویز می‌گردد.

به طور کلی دو نوع برنامة درمانی با متادون وجود دارد:

۱- درمان نگهدارنده یا طولانی مدت که ممکن است ماهها یا سالها به طول انجامد. هدف در این برنامه کاهش آسیب‌های ناشی از مصرف مواد و بهبود کیفیت زندگی است.

۲- برنامة سم زدائی در روش پرهیز مدار ( کوتاه مدت) که تقریباً ۱۴- ۵ روز طول می‌کشد. هدف از این برنامه کاهش رنج‌های ناشی از قطع مواد افیونی مانند هروئین است.

فواید درمان با متادون :

بسیاری از مردم براین باورند که مصرف کنندگان مواد افیونی بهتر است که مصرف این مواد را به طور کلی قطع کنند. اگر چه این انتخاب برای بعضی از مصرف کنندگان این مواد مناسب به نظر می‌رسد،‌اما برای بعضی از آنها احتمال بازگشت زیاد است.

البته، تحقیقات نشان داده اند که برنامة نگهدارنده بامتادون می‌تواند جنبه‌های مختلف بهداشتی زندگی فرد معتاد به هروئین را به دلایل زیر ارتقاء بخشد:

۱- هروئین با مواد دیگر مخلوط می‌شود و ناخالصی آن زیاد است.

۲- متادون به صورت خوراکی تجویز می‌شود و خطرات ناشی از تزریق هروئین را ندارد.

این امر موجب کاهش خطرات ناشی از استفادة‌ مشترک از وسایل آلوده در تزریق می‌گردد و درنتیجه احتمال عفونت‌های منتقل شونده از راه خون همچون هپاتیتB، هپاتیتC و HIV کاهش می‌یابد.

۳- افرادی که تحت درمان نگهدارنده بامتادون هستند معمولاً به شیوة زندگی متعادل و باثباتی دست می‌یابند که شامل بهبود وضعیت تغذیه و خواب می‌شود.

۴- فردکمتر تحت استرس قرار می‌گیرد به این علت که نگران چگونگی تامین هروئین برای استفادة مکرر در طول شبانه روز نیست.

۵- متادون به مدت طولانی دربدن باقی می‌ماند بنابراین روزانه یک بار مصرف می‌شود.

۶- میزان جرم جهت تامین هزینة خرید هروئین کاهش می‌یابد.

۷- موجب کاهش ارتباط معتادان باسیستم قاچاق و عرضه کنندگان مواد می‌شود.

۸- متادون نسبت به مواد غیر قانونی ارزان تر است.

۹- دربعضی شرایط می‌توان متادون را قطع نمود.

درصورت‌ مصرف‌ متادون دربرنامة نگهدارنده بایدبه موارد زیرتوجه نمود:

۱- توجه ‌شود که مراجعان برنامة نگهدارنده با متادون مشاورة تخصصی دریافت کنند.

۲- متادون همانند هروئین قوی است و درصورت مصرف غلط خطرناک است.

۳- مادامیکه فرد تحت درمان بامتادون است درواقع به صورت جسمی وابسته به شبه افیون‌هاست.

۴- فرد بامصرف یک دوز متادون تجربة نشئگی را ندارد.

۵- فرد باید متعهد شود که روزانه (‌حتی درتعطیلات )‌برای دریافت متادون مراجعه کند.

عوارض :

بعضی افراد در برنامة نگهدارنده با متادون علائم ناخواسته ای را در طول درمان تجربه خواهد کرد. ممکن است که علت آن دوزمتادون تجریز شده باشد به صورتی که بسیار کم یا بسیار زیاد باشد که بخصوص درشروع درمان ایجاد می‌شود. بعضی از این علائم ناشی از عوارض خود متادون است.

هنگامی که مقدار تجویز شده بسیار کم باشد علائم شبیه به آنفلوانزا است وشامل موارد زیراست:

۱- آبریزش بینی، عطسه

۲- سیخ شدن موها

۳- دردهای شکمی‌

۴- دردپشت ومفاصل

۵- احساس ضعف جسمی

۶- افزایش درجة حرارت بدن و احساس سرما

۷- از دست دادن اشتها

۸- تعریق

۹- لرزش

۱۰- تحریک پذیری و پرخاشگری

۱۱- اسپاسم ماهیچه ای وپرش عضلانی

۱۲- اختلال درخواب

۱۳- تهوع و استفراغ

۱۴- ولع برای مواد

۱۵- خمیازه

۱۶- اسهال

فردی که مصرف متادون را یکباره قطع کند ممکن است بسیاری از علائم ذکر شده را تجربه نماید. علائم ترک ( بازگیری) معمولاً یک تا سه روز بعد از آخرین مصرف شروع می‌شود و در حدود روزششم به حداکثر می‌رسد اما مدت طولانی تری به طولانی می‌انجامد.

علائم ناشی از مصرف متادون به مقدار زیاد عبارتند از:

۱- خواب آلودگی و چرت زدن ۶- ضعیف شدن نبض و کاهش فشار خون

۲- تهوع واستفراغ ۷- طپش قلب

۳- تنفس سطحی ۸- سرگیجه

۴- مردمک نوک سنجاقی ۹- اختلال در عملکرد جنسی

۵- کاهش دمای بدن ۱۰- گردش خون ضعیف

بعضی افراد ممکن است عوارض را تجربه کنند که ارتباطی با دوز مصرفی متادون ندارد:

۱- تعریق (فردبایدحداقل دولیتر آب در روز بنوشدتا دچارکمبود آب بدن نشود)

۲- یبوست

۳- درد ماهیچه‌ها ومفاصل

۴- کاهش میل جنسی ‌

۵- جوش‌های پوستی و خارش

۶- تسکین

۷- احتباس مایع

۸- کاهش اشتها، تهوع و استفراغ

۹- دردشکمی

۱۰- پوسیدگی دندان

۱۱- بی نظمی‌درقاعدگی

این عوارض مدت کوتاهی پس ازمصرف متادون فروکش می‌کند.

درافرادی که کارکرد کبدی آنها ضعیف است ( به طور مثال عفونت هپاتیتB، ‌هپاتیت‌ها ونیز استفادة طولانی مدت از الکل ) مقدار متادون تجویز شده نیاز به نظارت دقیقی دارد.

افرادی که به مواد افیونی و ابستگی ندارند در صورت مصرف متادون علائمی‌را تجربه خواهند کرد که شبیه به علائم ناشی از مصرف مقدار زیاد متادون است (قبلاً ذکر شده است ) .

مصرف متادون همراه با سایر داروها

مصرف داروهای دیگر همراه متادون، بخصوص اگر آنها هم مضعف باشند (‌مانند الکل،‌افیونها از جمله هروئین یا بنزودیازپین‌ها مانند دیازپام )، خطر overdose راافزایش می‌دهد. مصرف مقادیر زیاد الکل درچند روز یا چند هفته می‌تواند طول زمان اثر متادون را کوتاه کند و موجب شود که شخص قبل از مصرف دوز بعدی علائم ترک ( بازگیری ) راتجربه نماید.

این نکته بسیار مهم است که فرد هنگام مراجعه به پزشک یا دانپزشک، مصرف متادون راگزارش دهد تا داروهائی که موجب تاثیر بر درمان نگهدارنده با متادون می‌شوند را تجویز ننمایند.

Overdose و مرگ

مرگ در اثر مصرف متادون نادر است. مرگ مرتبط بامتادون تقریباً همیشه به دلیل مصرف همزمان سایر داروها بخصوص بنزودیازپین‌ها و یا الکل می‌باشد.

کادر حرفه ای بهداشتی عموماً پذیرفته اند که درمان نگهدارنده با متادون درکاهش مرگ و میر معتادان به هروئین موثر است. مرگ در اثر مصرف متادون معمولاً به دلایل زیر اتفاق می‌افتد:

۱- مصرف بیش از حد به طور اتفاقی ـ تحقیقات نشان داده است که سوء‌ مصرف الکل و بنزودیازپین‌ها درمراجعان دریافت متادون شایع است. هرگونه مصرف همزمان داروهای مسکن، ازجمله افیونهائی مانند هروئین،‌الکل و بنزودیازپین‌ها موجب افزایش خطر سرکوب تنفسی، اغماو مرگ می‌شود.

۲- خودکشی ـ اختلالات عاطفی درمراجعان دریافت متادون شایع است.

۳- صدمات و آسیب‌ها که شامل تصادف باوسائل نقلیه نیز می‌باشد.

خطرات دیگر :

۱- دسترسی به متادون توسط افراد دیگر  بسیار خطرناک است و می‌تواند موجب ایجاد علائم شود. متادون اضافی را باید از دسترس بچه‌ها دور نگه داشت.

۲- تزریق متادون خطری عمده جهت سلامتی افراد است و خطر overdose، لخته شدن خون،‌انسداد سیاهرگها و سایر مشکلات طبی را افزایش می‌دهد.

حاملگی وشیردهی :

زنان جامعه که وابسته به مواد افیونی هستند باید ترغیب شوند که هرچه سریعتر وارد برنامة نگهدارنده با متادون شوند زیرا مصرف متادون موجب کاهش عوارض ناشی از مصرف سایر مواد افیونی، مانند هروئین می‌شود. دلایل آن عبارتند از:

۱- دوره‌های ترک ناخواسته که با مصرف سایر مواد افیونی همراه است و موجب آسیب به جنین می‌گردد درمصرف روزانة متادون رخ نمی‌دهد.

۲- کیفیت زندگی این افراد در درمان نگهدارنده بامتادون بهبود می‌یابد که موجب بهبود تغذیه و کاهش تنفس می‌گردد و نتیجة آن سلامت جنین خواهد بود.

۳- متادونی که توسط داروخانه یا مرکز درمانی توزیع می‌شود حاوی هیچگونه مادة مضر دیگری که به جنین منتقل شود، نیست.

همانند سایر مواد افیونی،‌متادون از را ه جفت به جنین منتقل می‌شود. بیشتر نوزادانی که از مادران مصرف کنندة متادون به دنیا می‌آیند، پس از تولد دچار علائم ترک می‌شوند. علائم آنها از نظر طول مدت و شدت علائم متغیر است. این نوزادان را می‌توان پس از تولد دربیمارستان به نحو موفقیت آمیزی درمان نمود. به طور کلی، زنانی که از متادون استفاده می‌کننند درمقایسه با مصرف هروئین، دچار مشکلات و عوارض کمتری می‌شوند.

چون مقدار کمی‌متادون از راه شیر به نوزاد منتقل می‌شود، مادرانی که دربرنامة نگهدارنده با متادون هستند، ترغیب می‌شوند که به منظور کاهش علائم ترک متادون در نوزادان،‌به شیردهی ادامه دهند.

متادون در شیرمادر ۴-۲ ساعت پس از مصرف به حداکثر مقدار خود می‌رسد، بنابراین شیردادن به نوزاد قبل از مصرف متادون موجب می‌شود که متادون کمتری به نوزاد برسد.

قانون (استرالیا):

تزریق متادون یامصرف بیش از یک دوز در یک زمان، یادادن متادون به افراد دیگر غیر قانونی است ـ دراسترالیا، همانند اکثر کشورهای غربی، متادون به صورت قانونی تهیه شده است وتوسط پزشکانی که دارای مجوز هستند، تجویز می‌گردند.

متادون و رانندگی (استرالیا):

هرفردی که تحت تاثیر یک دارو باشد رانندگی او غیر قانونی است زیرا قادر به کنترل مناسب خودرو نیست. این مورد شامل مصرف متادون هم می‌باشد و نقض این قانون موجب جریمه‌هائی مانند ممنوعیت رانندگی خواهد شد.

حشیش چیست؟

حشیش صمغ چسبناک از بوته کانابیس است که معمولا به صورت تکه های جامد مکعبی شکل فروخته می شود و در رنگهای مختلف از قهوه ای کم رنگ تا سیاه دیده شده، در ساختمان ترکیبی اش به صورت انواع مختلف از خشک و سخت گرفته تا نرم و شکننده دیده می شود. معمولا آن را خرد و ریز کرده و در پیپ و یا سیگارهایی که با دست درست می کنند، می پیچند و با ماری جوانا یا توتون مصرف می کنند. حشیش به صورت خشت پخته می شود.

نامهای خیابانی آن (Pot, Smoke, grass, Hash) می باشد. از نظر طبقه بندی فارماکولوژی، تضعیف کننده یا محرک سیستم اعصاب مرکزی است.

مصرف پزشکی:

حشیش به عنوان مسکن و ماده رفع بی خوابی که ایجاد آرامش می کند و THC و دیگر مشتقات برای درمان برخی از بیماریها از جمله آسم و صرع می تواند مورد استفاده قرار گیرد، ولی در حال حاضر فقط در درمان حالت تهوع و استفراغ ناشی از شیمی تراپی در درمان سرطان، استفاده می شود.

اثرات کوتاه مدت:

باید دانست که اثرات حشیش با توجه به مقدار و نوع استفاده (کشیدن یا خوردن) متفاوت است. وضعیت جسمی و سلامت فرد از جمله وزن، اندازه، خلق و خوی فرد، درجه تحمل و … فرق می کند. اثرات کشیدن حشیش در عرض چند دقیقه پس از مصرف ظاهر می شود و ۲ تا ۴ ساعت باقی می ماند. در صورت خوردن هضم آن به طور بطی و کند صورت می گیرد. لذا اثر آن به تدریج و طولانی تر می گردد، معمولا فرد پس از مصرف حشیش احساس آرامش و راحتی می کند، قوه درک و احساس او افزایش می یابد، رنگها به نظرش شفاف تر و روشن تر می آیند، صدها به نظر از فاصله دورتر به گوش می رسد. به هر حال در ادراکات حسی به خصوص بینایی و شنوایی تحریف به وجود می آید، اشتها افزایش می یابد، مخصوصا در مورد غذاهای شیرین.

حشیش

از اثرات کوتاه مدت دیگر مصرف حشیش عبارتند از: خواب آلودگی ، قرمز شدن چشمها، افزایش ضربان قلب، خشکی دهان و گلو، گشادگی مردمک چشم، مختل شدن قوه حافظه و تمرکز فکری به طور موقت، اختلال درک زمان و مکان، اضطراب، افسردگی، هیجان، تحرک زیاد، تحریک پذیری، تند مزاجی، بی قراری، پر حرفی، خنده های بی دلیل، احساس طرد شدگی، ترس و وحشت، دگرگونی و تغییر شکل فضا و زمان – اختلال در هماهنگی و تعادل در راه رفتن، احتمالا اوهام که اغلب توام با حالت پارانویایی به خصوص در مصرف مقدار زیاد آن همراه است. دوز معمولی آن، مهارتهای کاربردهای ماشینی را لطمه می زند، از این رو به خصوص رانندگی در حین مصرف حشیش بسیار خطرناک است ، ماده T. H. C. که ترکیب فعال حشیش است در بدن افرادی که تصادفات شدید رانندگی داشته اند و منجر به جراحات سختی گردیده، دیده شده است.

اثرات عمده بلند مدت:

تحقیقات نشان می دهد که اثرات سوء مصرف حشیش به خصوص در بین جوانان و بزرگسالان حتمی است از جمله: از دست دادن انگیزه و علایق، آسیب به حافظه و تمرکز فکر، عدم قابلیت رانندگی، کاهش قوای دفاعی بدن در برابر عفونتها و بیماریها، گیجی و سردرگمی، فقدان انرژی و … در اثر استفاده مرتب و مداوم حشیش پیش می آید.

هم چنین خطر ابتلا به برونشیت مزمن، سرطان ریه و بیماریهای دستگاه تنفسی در مصرف کنندگان منظم حشیش بیش از دیگر گروههاست. کشیدن سیگار ماری جوانا و حشیش آسیب شدیدی به دستگاه تنفسی می زند، زیرا تار موجود در آن، دو برابر قوی تر از تار موجود در سیگار معمولی است. هم جنین عوامل ایجاد کننده سرطان در تار موجود در حشیش خیلی بیش از سیگارهای معمولی است.

مطالعات و تحقیقات نشان می دهد که رشد طبیعی بک نوزاد به وسیله مصرف مرتب حشیش یا ماری جوانا به وسیله مادر، در دوران بارداری می تواند به طور جدی آسیب ببیند. آزمایشات بر روی حیوانات نشان داد که نوزادان حیوانات آزمایشگاهی که در دوران بارداری تحت مصرف این ماده قرار گرفته بودند، دارای برخی از ناهنجاریها و رفتار غیر عادی بودند، در اثر مصرف مداوم وابستگی روانی و تحمل ایجاد می شود، نشانه های ترک شامل اضطراب، عصبانیت، از دست دادن اشتها و بی خواب و بد خوابی است.

روغن حشیش:

 روغــــن غلیظ سبزه تیره یا قهوه ای مایـــــل به قرمز است که از تصفیه حشیش با یک ماده محلل ارگانیک بدست می آید و معمولا آن را به توتون داخــــل سیگار مالیده و به صورت دود کردنی مصرف می شود.

تی. اچ. سی. (T. H. C.)

 یک ترکیب حلال در حشیش است و به طور خالص، یک ترکیب شیمیایی است. THC به ندرت در خیابان قابل دسترسی و خرید و فروش است و آنچه که به نام THC فروخته می شود، معمولا پی. سی. پی یا ال. اس. دی است.

 THC مخفف (Tetra Hydro Cannabinol) یکی از عناصر فعال شاهدانه است. THC یک ماده قوی توهم زاست، و اثرات شیمیایی آن شباهتهایی به L. S. D. دارد که عبارتند از تغییرات در رفتار، اختلال در حس زمان و حواس بینایی و شنوایی، از خود بی خود شدن. با این همه شواهدی وجود دارد که نشان می دهد احتمالا این دو دارو از طریق مکانیسم های بیوشیمیایی مختلفی عمل می کنند و اثرات آنها روی عملکرد مغز متفاوت است.

 کوکائین و کراک چیستند؟

 کوکایین، آلکالوئید اصلی برگ کوکا است که از برگهای بوته ای به نام (Ergthroxglom Coca) بدست می آید، که مرکز اصلی رویش آن آمریکای جنوبی است. کوکایین به عنوان ماده موثر در سالهای ۶۰- ۱۸۵۹ م. از برگ کوکا (تصویر ۱) مجزا و استحصال شد. کراک را نیز از کوکایین تهیه و در اواخر تابستان و اوایل پاییز سال ۱۹۸۵ م. به بازار شهر نیویورک عرضه کردند. کراک خطرناکترین ماده اعتیاد آوری است که تا کنون به بازار آمده و به حدی وابستگی آور است که یک بار مصرف آن، فرد را معتاد می کند. از نظر طبقه بندی فارماکولوژی، محرک سیستم اعصاب مرکزی است.

کوکایین پودر سفید نرم شفاف کریستالی با طعمی تلخ است که اغلب با پودر تالک، یا ملین ها یا شکر مخلوط می شود و معمولا به صورت استنشاق، تزریقی، خوراکی یا دود کردن و گاهی هم به طریق پاشیدن روی دستگاه تناسلی مصرف می کنند.

دود معمولی آن برای انفیه و استنشاق ۳۰ تا ۱۰۰ میلی گرم است و ۱۰ تا ۲۵ میلی گرم آن برای تزریق استفاده می گردد. کوکایین بی حس کننده موضعی است و به ندرت برای برخی از اعمال جراحی استفاده می شود.

 نامهای خیابانی آن Coke مخفف کلمه کوکایین (Cocaine)، Candy (شیرینی) ، Nose (بینی) ،Snow (برف) ، Happy (خوشحال، خوشبخت) و Dust (مواد گردی، گرد و خاک) می باشد.

تصویر۱- گیاه کوکا

استعمال کوکا قرنها است در کشورهای هند، پرو و بولیوی معمول بوده، برگهای رنگ کوکا را برای لذت و خوش بودن می جوند، مردم این کشورها برای قادر شدن به انجام کارهای سخت و جدی و راه رفتن و تحمل گرسنگی و تشنگی از جویدن کوکا یاری می گیرند.

تا آنجا که به تاریخچه کوکا مربوط می شود، این عادت در میان ساکنان کوه های آند رایج بوده است. در تابوت های (Huacas) باستانی پرو، مجسمه های در حال استعمال کوکا کشف شده اند. روشن ترین علامتی که بر چهره معتادان کوکا دیده می شود فرو رفتگی گونه هاست که در اثر مکیدن برگ کوکا به وجود می آید.

پودر کوکائین

                                                  کراک

اثرات کوتاه مدت:  

 اثرات کوتاه مدت آن مشابه آمفتامین است ولی با مدت زمان کوتاهتر، احساس افزایش انرژی، چابکی و سرخوشی زیاد می کند، از جمله اثرات آن پس از مصرف عبارت است از: افزایش ضربان قلب، نبض، تنفس، درجه حرارت بدن، فشار خون، گشادگی مردمک چشم، پریدگی رنگ، کاهش اشتها، تعرق شدید، تحریک و هیجان، بی قراری، لرزش به خصوص در دستها، توهمات شدید حسی، عدم هماهنگی حرکات، اغتشاش دماغی، گیجی، درد پا، فشار قفسه سینه، تهوع، تیرگی بینایی، تب، اسپاسم عضله، تشنج و مرگ.

در حالت قطع ماده نیز افسردگی شدید حادث می شود. ناخالصی کوکایین خیابان اغلب موجب حساسیت و آلرژی شدید می شود که معمولا با آب ریزش بینی و بی خوابی شدید همراه است. در مسمومیت حاد با کوکایین، فرد مصرف کننده دچار بی قراری و تشویش، هیجان، شوریدگی فکر و اختلال تنفسی می گردد. ضربان، تنفس و فشار خون فرد افزایش می یابد.

اثرات دراز مدت:

از جمله اثرات بلند مدت آن از دست دادن وزن بدن، یبوست، بی خواب، ضعف جنسی، دپرسیون تنفسی، اشکال در ادرار کردن، تهوع، کم خونی، رنگ پریدگی، تعرق شدید، دردهای شکمی و اسهال، اختلالات در هضم و دستگاه گوارشی، سردرد، لرزش دست ها، لرزش و تشنج، پریدن عضلات و سفتی آنها، هپاتیت، آب ریزش دائمی بینی، ایجاد زخم، آماس و جوشهای پوستی به خصوص اطراف مخاط گوش و بینی، زخم مخاط بینی (در مصرف به صورت انفیه)، اضطراب، بی قراری، تشنج پذیری شدید، سوء ظن، گیجی، اختلالات درک زمان و مکان، رفتار تهاجمی، تحریک پذیری شدید، افسردگی، پرخاشگری، تمایل به خود کشی، توهمات و اختلال در حواس (به خصوص بینایی، شنوایی، و لامسه)، افکار هذیانی، و گاهی اشتهای کاذب و سرانجام ناراحتی جدی دماغی و روانی به نام سایکوز و کوکایین.

  تحمل و ایجاد وابستگی کوکایین مشابه آمفتامین است وابستگی شدید روانی ایجاد می کند که این وابستگی در عصاره کوکایین یعنی کراک شدیدتر می باشد.

در آزمایشاتی که برای تحقیق پیرامون اثر کوکایین بر روی موش و میمون انجام شده، پس از قطع مصرف آن، نشانه های ترک از جمله ضعف شدید، بد خوابی، افسردگی، تحریک پذیری، گرسنگی زیاد دیده شده است.

مصرف کننده، کراک را چه به طریق استنشاق یا پاشیدن روی توتون و ماری جوانا و چه از راه کشیدن با پیپ استعمال کند، دیگر نمی تواند از مصرف آن خودداری کند و باید پی در پی آن را استعمال نماید. خیلی سریع جذب ریه گشته و به مغز می رسد و حالت تهاجمی به مصرف کننده دست داده، باعث بزرگ شدن قلب، افزایش فشار خون می شود، به گونه ای شدیدتر از کراک پدیدار می گردد. اصولا فردی که کراک مصرف می کند، دیگر بر خود تسلط ندارد و گویا خودی خود را گم کرده است.

کافئین چیست؟

  کافئین پودر سفید کریستالی شکل با طعم تلخ است که در دانه های قهوه، برگهای چای، برگهای کاکائو و دانه های کولا و در نتیجه در شکلات، نوشیدنی های کولا، قهوه و چای وجود دارد. یک فنجان قهوه خوری شامل حدود ۶۶ میلی گرم کافئین و یک فنجان چای ۲۷ میلی گرم، یک قوطی کولا (۲۸۰ میلی لیتری) ۳۵ میلی گرم، یک پاره شکلات ۲۰ میلی گرم و یک فنجان کاکائو یا شکلات داغ حدود ۵۰ میلی گرم کافئین داد. کافئین در برخی از قرصهای خواب آور به مقدار ۳۰ تا ۶۵ میلی گرم یافت می شود و در قرصهایی – که بدون نسخه به فروش می رسد و به نام قرص های بیداری مصرف می شود- ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی گرم کافئین وجود دارد.

قهوه برای نخستین بار در هزار سال قبل از آفریقا به اروپا برده شده و معرفی گردید و کافئین در ۱۸۲۰ م. از قهوه مجزا شد.

کافئین به عنوان جز ترکیبی در بسیاری از داروهای با نسخه و بدون نسخه برای تسکین درد و سرماخوردگی و به عنوان محرک استفاده می شود.

اثرات کوتاه مدت کافئین   پس از ۵ دقیقه از نوشیدن قهوه به کلیه ساختمان بدن از طریق اعصاب و پس از ۳۰ دقیقه به خون می رسد و در مدت ۴ ساعت در بدن متابولیزه می گردد. اثرات آن بلافاصله پس از نوشیدن یک فنجان ظاهر می شود و تا چند ساعت ادامه دارد. پس از نوشیدن یک یا دو فنجان قهوه اثرات جسمی آن از جمله افزایش متابولیسم، افزایش فشار خون و درجه حرارت ظاهر می گردد. کافئین موجود در قهوه بر کلیه ها اثر گذاشته و موجب افزایش ادرار می شود. هم چنین باعث متابولیزه شدن گلوکزها می گردد و نتیجتا میزان قند خون افزایش می یابد. کافئین خواب را کم می کند و موجب تحریک ترشحات اسید معده شده و اشتها را کاهش می دهد، لرزش دستها و اختلال در هماهنگی صحیح در حرکت از دیگر عوارض مصرف کافئین است. مصرف مقدار زیاد کافئین می تواند ایجاد سردرد، دلیــریوم و عصبیت نماید. مقدار مصرف خطرناک و کشنده آن به صورت خالص و تزریق وریدی ۲-۳ گرم و به صورت خوراکی ۱۰ گرم است. استفاده منظم و مرتب بیش از ۶۰۰ میلی گرم کافئین در روز (تقریبا هشت فنجان قهوه) می تواند موجب بی خواب مزمن، حالات اضطراب، افسردگی و دردهای شکمی گردد. بررسی های در مورد رابطه مصرف قهوه و بیماریهای قلبی و هم چنین سرطان کلیه و مثانه انجام شده که صحت و سقم آن هنوز مشخص نگردیده است. از مصرف زیاد کافئین باید در مدت حاملگی خودداری کرد، زیرا تحقیقات جدید نشان داده است که رابطه احتمالی بین مصرف زیاد کافئین و مشکلات زایمان و نقیصه نوزادان وجود دارد. در یک بررسی مشخص شد، در مادرانی که در مدت بارداری شان قهوه زیاد می نوشند، احتمال سقط جنین و یا به دنیا آوردن نوزاد نارس بسیار است. امروزه پزشکان به مادران باردار توصیه می کنند که سعی کنند در روز بیش از ۲۰۰ میلی گرم کافئین (حدود ۲ تا ۳ فنجان قهوه) به بدنشان نرسد.   تحمل و وابستگی تحمل در اثر افزایش مصرف ایجاد می شود. برخی از کسانی که به نوشیدن قهوه معتاد شده اند، به طور اجبار یا اشتیاق به مصرف خود ادامه می دهند و موجب افزایش تحمل در برخی اوقات موجب پیدایش نشانه های ترک می شوند. هنوز در مورد اینکه مصرف چه میزان کافئین موجب تحمل و اعتیاد می شود، مورد بحث و شک است ولی آنچه مسلم است مصرف مرتب و روزانه بیش از ۳۵۰ میلی گرم کافئین (۴ تا ۵ فنجان قهوه در روز) می تواند ایجاد اعتیاد فیزیکی که مشخص ترین نشانه های ترک آن شامل سردرد شدید، تحریک پذیری، خستگی مفرط است. که با نوشیدن قهوه از بین می رود.

ال.اس.دی (LSD) چیست؟

اولین بار در سال ۱۹۳۸ توسط شیمی‌ دان سوئیسی بنام دکتر‌هافمن ساخته شده اما خواص آن در سال ۱۹۴۳ زمانی که  بصورت اتفاقی توسط دکتر‌ هافمن مصرف شد مشخص گردید.

این ماده در دهه ۱۹۶۰ شهرت خاصی پیدا نمود و به مرور زمان از استعمال آن توسط مردم کاسته شد لیکن در دهه ۱۹۹۰ مجدداً در میان دبیرستانیها و دانشجویان شهرت پیدا کرد واین ماده بعنوان ابزار جنبش ضد فرهنگ در غرب مورد استفاده قرار گرفت.

استفاه پزشکی

درحال حاضر این دارو هیچگونه استفاده پزشکی ندارد. گرچه در دهه ۱۹۵۰ این دارو  ( بنام Delgsid ) توسط برخی روانپزشکان برای درمان احساسات سرکوب شده مورد استفاده قرار می‌گرفت. سازمان سیا (CIA) نیز آزمایشات خود را بر روی انسان بصورت مخفیانه جهت بازپرسی ا زمتهمان انجام داد. در سال ۱۹۶۶ استفاده از این ماده در آمریکا بدلیل پیامدهای بهداشتی و درمانی آن ممنوع اعلام شد ..

 وابستگی روانی : ندارد

 وابستگی جسمی‌: ندارد

مقاومت داروئی

 این نکته‌حائز اهمیت است که به مرور زمان و با استفاده مکرر از این ماده ایجاد مقاومت داروئی می‌کند و لذا برای ایجاد احساس اولیه از دوزه‌های بالاتری می‌بایست استفاده شود.

مدت اثر

‌تاثیرات روانی ۶۰-۳۰ دقیقه پس از مصرف ماده شروع می‌شود و حدوداً ۱۲ ساعت باقی می‌ماند. اوج این تاثیرات حدوداً ۵ ساعت پس از مصرف ال اسی دی می‌باشد. تاثیرات روانی این ماده وابسته به وضعیت جسمی‌فرد مصرف کننده ونیز محیط فیزیکی که فرد در آن قرار دارد می‌باشد.

روشهای سوء استعمال

 این ماده غالباً درفرم قرص و یا کاغذ خشک کن یافت می‌شود که غالباً همراه الکل و یا آب بلعیده می‌شود.

اثرات

LSD اثرات آگونیستی و آنتاگونیستی در سطح گیرنده‌های سروتونینی از خود نشان می‌دهد همچنین فرضیه دیگری براین باور است که LSD موجب افزایش

فعالیت درغشاء مغزی و قسمت جلوی مغزی (limbic Forebrain) می‌شود.

مصرف بیش از اندازه (Overdose)

موجب میدریاز, افزایش فشار خون خفیف، تپش قلب (تاکی کاردی) و ندرتاً افزایش دمای بدن ( هیپرترمی‌)و از نظر رفتاری استعمال کننده ممکن است درونگرا ویا مضطرب شود. تاثیرات نامطلوب غالباً در افراد تازه کار یا افرادیکه اشتباهاً LSD مصرف نموده اند حادث می‌شود.

اکستاسی چیست؟  

MDMA برای اولین بار در سال ۱۹۱۲ توسط یک شرکت آلمانی بعنوان داروی اشتها زا ساخته شد. استفاده غیر قانونی در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ در آمریکا رایج

شد.‌MDMA غالباً به همراه مواد دیگر استفاده می‌شود، ولیکن به ندرت همراه

نمونه هایی از قرصهای اکستاسی

با الکل از آن استفاده می‌شود چرا که برخی براین باورند که الکل اثر آن را خنثی می‌سازد. استفاده از این ماده بیشتر در اماکنی‌چون کلوپهای شبانه،‌میهمانیهای آخرشب و در کنسرتهای موزیک راک رایج است.

استفاده پزشکی  

 در دهه ۱۹۷۰ این دارو توسط برخی روانشناسان آمریکایی جهت تسهیل روان درمانی استفاده می‌شد. این ماده در حال حاضر هیچ استفاده پزشکی ندارد.این ماده باعث ایجاد وابستگی جسمی و روانی می‌شود گرچه این وابستگی به اندازه هروئین و کوکائین نمی‌باشد.

تحمل داروئی(Tolerance)

 مصرف اکستسی با ایجاد پدیده تحمل همراه است.

مدت اثر

‌مدت اثر این ماده ۶-۴ ساعت است.

روشهای سوء استعمال

 این ماده در فرم قرص و کپسول موجود است و از راه خوراکی استفاده می‌شود.

تاثیرات

استعمال کنندگان این ماده می‌گویند، این ماده احساس بسیار مثبتی را ایجاد می‌کند،‌حس نزدیکی به دیگران، از بین رفتن اضطراب و ایجاد آرامش فوق العاده را نیز بدنبال دارد.همچنین نیاز به غذا خوردن،نوشیدن وخواب را از بین برده و لذا به فرد تحمل شرکت در میهمانیهای ۳-۲ روزه را می‌دهد و لذا دربرخی موارد ایجاد فرسودگی بیش از حد به همراه کم آب شدن بدن (dehydration) می‌کند. از اثرات دیگر این دارو می‌توان به تهوع،‌توهم،‌تب و لرز،‌تعریق، لرزش اندامها،‌دردهای عضلانی و تاری دید اشاره نمود.

مصرف بیش از اندازه (Overdose)

استفاده مقادیر بیش از حد این دارو موجب‌فشارخون بالا،‌بیهوشی، حملات اضطرابی, تشنج و تب‌ می‌شود. این حالت به دلیل احتمال اختلال در عملکرد قلب می‌تواند مرگبار باشد.

ترک (Withdrawal)

 این دارو درصورتیکه پس از مدتی استفاده نشود ایجاد اضطراب، حالت شک و تردید، وافسردگی می‌نماید.

داروهای تجویزی (Prescription Drugs)

 □  داروهای تضعیف کننده سیستم اعصاب مرکزی

     ● باربیتوراتها

     ● فلونیترازپام (گروه بنزو دیازپینها)

     ● گاما هیدروکسی بوتیریک اسید (GHB)

     ● کلرال هیدرات (Chloral Hydrate)

     ● کتامین (Ketamine)

     ● متاکوآلون (Methaqualone)

     ● گلوتتماید (Glutethimide)

 □  مسکنها (Opiudes)

     ● مورفین

     ● کدئین

 □  داروهای محرک (Stimultants)

     ● متیل فنیدیت (Methylphenidate)

     ● متا مفتامین (Methamphetamine)

+  الکل ، توتون و قهوه = (Neglected Invisible Drugs)

داروهای نامریی یا فراموش شده- که اصطلاحا در مورد الکل، توتون و قهوه به کار برده می شود – در واقع به سه گروه از موادی اطلاق می گردد که به طور گسترده ای مورد مصرف عموم قرار می گیرند، ولی اکثریت قریب به اتفاق مصرف کنندگان تشخیص نمی دهند و یا غفلت می کنند که این مواد جزو داروها و مواد اعتیاد آور هستند. این مواد شامل موارد زیر می باشند:

الف- الکل اتانول یا الکل اتیلیک (Ethylic Alcohol)

ب- توتون و دخانیات (نیکوتین

ج- قهوه (کافئین) (Coffee-Caffeine)

الکل

الکل خالص، مایعی شفاف است و معمولا دارای ۹۶ تا ۹۷ درجه الکل خالص است. به این معنی که در ۱۰۰ حجم آن، ۹۷ حجم الکل و ۳ حجم آب و دیگر ناخالصی ها وجود دارد. الکل اتانول از دیر زمانی شناخته شده و در طبیعت تقریبا در همه جا یافت می شود. در بسیاری از انواع تخمیرها همیشه مقداری از این الکل به وجود می آید و مقدار کمی از آن نیز در آبهای طبیعی و معدنی یافت می شود. برای تهیه الکل از شیوه های تخمیر مواد نشاسته ای و قندی ، یا از شیوه های سنتز و مصنوعی استفاده می کنند.

از نظر طبقه بندی فارماکولوژی، تضعیف کننده سیستم مرکزی اعصاب است که جزو آرام بخشها و سستی زاها طبقه بندی می شود. در پزشکی مصارف زیادی دارد ولی به علت سو استفاده در مصرف آن، مشکلاتی را در جامعه بشری ایجاد می کند.

الکل

از جمله اثرات الکل افزایش خواب و گشاد شدن عروق است و به عنوان منبع انرژی زا استفاده می شود. در دردهای بسیار شدید مانند دردهای سرطانی یا تخفیف اسپاسم های شدید عضلانی موثر است. هم چنین به صورت بخار در ماسکهای اکسیژن برای افرادی که دچار برخی ناراحتی های آسم، ریوی و اختلالات تنفسی هستند، استفاده می شود. همراه با مرفین در اعمال جراحی قلب باز و نیز در ضد عفونی و پانسمان جراحات مختلف پوست به کار می رود.

از نامهای خیابانی الکل می توان Booze (مشروب خواری ، میگساری)، Sauce (سوس، ترشی) و Juice (عصاره، شربت) را ذکر کرد.

اثر اصلی و عمده کوتاه مدت الکل بر سیستم اعصاب مرکزی است و به عنوان خواب آور یا بی حس کننده عمل می کند. علاوه بر آن، اثراتی در هوشیاری فرد و اعمال و وظایف دستگاه مغز و اعصاب دارد. به طور کلی اثر الکل بستگی به میزان نوشیدن، اندازه، وزن بدن وضعیت سلامت جسمی و روحی فرد مصرف کننده، تجربیات فرد از جمله درجه تحمل و وابستگی، خلق و خوی و درجه خلوص نوشیدنی محتوی الکل دارد.

مصرف نوشابه های الکلی در ابتدا موجب نوعی آرامش و رها شدن از قیودات و سرخوشی زیاد می گردد، ولی پس از مدتی اثرات واقعی آن از جمله ناهماهنگی در حرکات عضلات (آتاکسی)، اختلال در قضاوت، آسیب اعمال حرکتی و مهارتی، کندی واکنش و فعالیت دماغی و فکری تشدید حالت تهاجمی و پرخاشگری، تلوتلو خوردن، درهم و بر هم حرف زدن، سوزش قلب، پرحرفی، دوتا دیدن اشیا و افراد، گیج، گر گرفتگی ، کرختی و بی حسی اعضای بدن و افزایش ادرار می باشد.

 مصرف الکل حتی مصرف کم آن به خصوص اگر همراه با دیگر مواد اعتیاد آور باشد به مهارت رانندگی صدمه و آسیب می رساند. پس از ۸ تا ۱۲ ساعت که از مصرف زیاد آن بگذرد، سردرد، تهوع، لرزش و استفراغ ایجاد می شود. مصرف خیلی زیاد آن ممکن است موجب فلج شدن فعالیتهای مغزی و دستگاه تنفسی و در نتیجه مرگ می گردد. به طور کلی این اثرات چنانچه همراه با مصرف آرام بخشها و دیگر داروهای تضعیف کننده باشد، تشدید می گردد. مصرف زیاد آن همراه با داروهای ضد افسردگی از جمله بار بیتوریک ها اغلب ممکن است، موجب مرگ فرد گردد. مصرف منظم و مستمر حداقل ۴ بار نوشابه های الکلی در روز ممکن است در بلند مدت و به تدریج موجب آسیب کبد، مغز، قلب، و دیگر اعضای بدن گردد. مصرف مداوم نوشابه های الکلی موجب سایروز کبدی، پانکریت و اختلالات کیسه صفرا، ناراحتی های گوارشی، زخم معده و اثنی عشر، گاستریت و برخی از سرطانها در دستگاه جهاز هاضمه می گردد. نقشهای دستگاه عصبی از جمله نارسایی های اعمال هوشی، حرکتی و بی ثباتی هیجانی، کاهش ادراک حسی و سرانجام از دست دادن حافظه و فراموشی، تیرگی بینایی در بیشتر افراد معتاد به الکل دیده می شود. شایع ترین اختلال سیستم عصبی در الکلیسم مزمن، آسیب قرنیه و اعصاب چشم است. آسیب به مغز و ضایعات نسوج مغز، ناراحتی های قلبی از جمله آریتمی و تاکیکاردی از عوارض سوء مصرف است. الکل، رگهای کرونری قلب را کاهش می دهد. این ماده در مردان موجب ضعف قوای جنسی می گردد و قدرت باروری آنان را کاهش می دهد. مصرف مزمن و زیاد مشروبات الکلی موجب اضطراب، عصبانیت و تند خویی، تحریک پذیری دلیریوم، ترمنس و دپرسیون سیستم اعصاب مرکزی می گرد. از هم پاشیدگی زندگی خانوادگی، شغل و اجتماعی به طور کلی اعمال ضد اجتماعی و زوال ابعاد شخصیتی در نتیجه ادامه مصرف مشروبات الکلی پدیدار می گردد.

الکل اتانول یکی از داروهای اعتیاد آور محسوب می شود که به عنوان ماده آرام بخش برای خواص نشاط آور آن مصرف می شود. افزایش مقدار مصرفی آن به منظور ایجاد اثر مطلوب، ممکن است موجب ایجاد تحمل و وابستگی فیزیکی گردد. مصرف کنندگان مزمن یا افراد معتاد به آن ممکن است به مقدار ثابت مشروب بنوشند بدون اینکه مست شوند، در این صورت احتمال دارد که یک نوع وابستگی جسمی و روانی در آنان به الکل به وجود آید که قطع مصرف آن، نشانه های ترک را به صورت تحریک پذیری زیاد، تشنج، دلیریوم ترمنس، حالات بی قراری یا عصبانیت، بی خوابی، بد اشتهایی، عرق کردن و استفراغ ظاهر می سازد.

 الکل به عنوان داروی اعتیاد آور، قدرت ایجاد وابستگی جسمی و روانی را دارد.

الکل و بارداری:

 استفاده از مشروبات الکلی در دوران بارداری موجب ایجاد ناراحتی های جدی و غیر طبیعی شدن نوزاد می گردد. زنان بارداری که در دوران بارداری به حد زیاد مشروب می نوشند، ممکن است کودکان غیر طبیعی با نقیصه های ذهنی یا جسمی به دنیا آورند. در یک آزمایشگاه – که در اثرات الکل بر روی جنین مادران الکلی آزمایش انجام شد- مشخص گردید که: نوشیدن زیاد و سپس قطع مصرف الکل در دوران بارداری، اثراتی را بر جنین می گذارد. در ۳۲۲ نوزادی که غیر طبیعی بودند، ۳۲ درصد آنان متعلق به مادران مشروب خوار در حد افراط بودند و ۱۴ درصد آنان متعلق به مادران مشروب خوار در حد متعادل و ۹ درصد آنان متعلق به مادرانی که ترک کرده و در حال محرومیت به سر می برند. ۲۰ نفر از ۱۶۲ نوزادی که پس از تولد دچار سندرم قطع الکل بودند، متعلق به مادرانی بودند که در دوران بارداری شان روزانه ۳۰۰ میلی لیتر یا بیشتر مشروبات الکلی می نوشیده اند.

مشخصات ۴- برومو ۲،۵ دی متوکسی فنتیلامین

۴-bromo,dimethoxy-phentylamine به عنوان یک داروی تهییج کننده و جزوداروهای صناعی توهم زاست. ساختمان ترکیبی آن شبیه بسیاری از داروهای زیرمجموعه کنترل شده‌ها می‌باشد. ساختن مقادیر زیاد این داروها و استفاده‌های مخاطره آمیز دوزاژ آنها در خلال ناخالصی وناپاکی و غیرواقعی بودن آنها خطر آفرین می‌باشد. در اواخر سال ۲۰۰۰ میلادی افزایش ناگهانی داروی فوق رادر کلوپها وپارتی‌های دوره ای بوضوح دیده شده است.

تأثیرات دارو

استفاده از این دارو باعث سرخوشی و افزایش قوه ادراک ( افزایش قدرت دریافت کننده‌های بینایی شنوایی و چشایی ) می‌شود. اثرات قابل توجه در اثر مصرف تقریباً ۴ میلی گرم بصورت خوراکی بوجود می‌آید و اثر سمی‌آن با مصرف ۸ میلی گرم ماده ایجاد میگردد. زمان تغییرات این ماده درعرض ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف شروع شده و و پیک اثر بین ۵/۱ تا دوساعت پس از خوردن ظاهر می‌شود. اثر دارو ۶ تا ۸ ساعت پس از مصرف طول می‌کشد. مصرف مقادیر پایین ( ۴- برمو ۲،۵ دی متوکسی فنتیلامین ) بطور مستقل از توهم زایی و اختلالات روانی عمل می‌کند، بلکه بجای ایجاد چنین حالاتی علایمی‌از قبیل هیجان زدگی, سستی و رخوت شروع شده و و پیک اثر بین ۵/۱ تا دوساعت پس از خوردن ظاهر می‌شود. اثر دارو ۶ تا ۸ ساعت پس از مصرف طول می‌کشد. مصرف مقادیر پایین ( ۴- برمو ۲،۵ دی متوکسی فنتیلامین ) بطور مستقل از توهم زایی و اختلالات روانی عمل می‌کند، بلکه بجای ایجاد چنین حالاتی علایمی‌از قبیل هیجان زدگی, سستی و رخوت

ایجاد می‌کند. مقادیر زیادتر مصرف  ( بین ۲۰ تا ۴۰ میلی گرم)‌مانند نمونه LSD می‌تواند حالات توهم زایی ایجاد

نماید. مصرف مقدار بالای ۵۰ میلی گرم مصرف اثری بی نهایت توهم زا و سرخوشی بی اساس وبی پایه بوجود می‌آورد. این دارو همانند DOMو DOB ( از دسته آمفتامین‌ها) توانایی اتصال به ‌گیرنده سروتونین را دارد.

استفاده‌های مجاز

هیچ مجوز پزشکی وطبی جهت استفاده از این دارو وجود ندارد در امریکا افراد افسرده جهت ایجاد لذت از این دارو استفاده می‌کنند. گر چه احتمال تولید وشروع استفاده این دارو در استرالیا می‌باشد اما بزودی استفاده از این دارو در تگزاس و کالیفرنیا دراوایل ۱۹۷۰ میلادی شیوع پیدا کرد و بازارهای آنجا را تصرف کرد. شیوع اولیه این دارو و عدم توانایی در کنترل آن به دلیل علاقه نسل جوان بوده که برای خواب و هیجان مورد استفاده قرار می گرفته است .

استفاده‌های غیر مجازاین ماده

این ماده عموماً از راه خوراکی استفاده می‌شود و همچنین می‌تواند از راه استنشاقی مورد استفاده قرار بگیرد. هیچ نوع استفاده درمانی برای آن اعلام نشده است.درحال حاظر این ماده همانند داروهای توهم زای دیگر مثل DOB، LSD. MDMA درحال تهیه و تزریق به بازار می‌باشد.

جامعه استفاده کننده و‌عوامل مصرف کننده

فراوانی این دارو به گسترگی ال اس دی نبوده اما در بعضی از افراد همانند آنهاییکه اکستسی در مدرسه‌ها وکالج‌های دانش آموزی استفاده می‌کنند مورد استفاده قرار می‌گیرد.این دارو همانند داروها ی کلوپ مثل گاماهیدروکسی بوتیرات،‌کتامین و اکستسی در کلوپهای شبانه رواج دارد.

رواج و انتشار غیرقانونی

این دارو در بازار به اسامی‌، برومو, A2CB ونکسوز رواج دارد و انواع اشکال دوزاژ ونام و بسته بندیهای آن احتیاج به آنالیز شیمیایی برای شناختن دارد.

کنترل اجتماعی

این دارو جزو Schedul I جدول مواد کنترل شده در اکتبر سال ۱۹۷۰ میلادی می‌باشد

[nggallery id=3]

[nggallery id=2]

[nggallery id=1]